Shloka 2

Adhyaya 33 — Nature of the Self

Sanskrit

श्रियां प्राप्रोति पञ्चम्यां षष्ठ्यां पूज्यो भवेन्नरः । गणाधिपत्यं सप्तम्यामष्टम्यां वृद्धिमुत्तमाम् ॥

Transliteration

śriyāṃ prāpnoti pañcamyāṃ ṣaṣṭhyāṃ pūjyo bhavennaraḥ / gaṇādhipatyaṃ saptamyām aṣṭamyāṃ vṛddhim uttamām

Translation

Am Pañcamī erlangt man Wohlstand; am Ṣaṣṭhī wird der Mann der Ehre würdig. Am Saptamī gewinnt er Führung über Gruppen und Gefolge, und am Aṣṭamī erreicht er hervorragendes Wachstum und Fortschritt.

Word by Word

• श्रियम्: prosperity
• श्रियम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular

• प्राप्रोति: attains
• प्राप्रोति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (वर्तमान), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; present indicative 3rd singular

• पञ्चम्याम्: on the fifth (day)
• पञ्चम्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: पञ्चमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; locative singular (on the fifth tithi)

• षष्ठ्याम्: on the sixth (day)
• षष्ठ्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: षष्ठी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular

• पूज्यः: worthy of worship
• पूज्यः: Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूज्य (कृदन्त; पूज् (धातु) + यत्)
• Form: यत्-प्रत्ययान्त (gerundive/future passive participle: ‘to be worshipped’); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• भवेत्: would become
• भवेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; optative 3rd singular

• नरः: a man
• नरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; nominative singular

• गणाधिपत्यम्: lordship over a group/hosts
• गणाधिपत्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गण-अधिपत्य (प्रातिपदिक; गण + अधिपत्य)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष: गणस्य अधिपत्यम्; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• सप्तम्याम्: on the seventh (day)
• सप्तम्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: सप्तमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular

• अष्टम्याम्: on the eighth (day)
• अष्टम्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अष्टमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; locative singular

• वृद्धिम्: increase/prosperity
• वृद्धिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वृद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; accusative singular

• उत्तमाम्: excellent
• उत्तमाम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; agrees with वृद्धिम्

Speakers

• Madālasā

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Pitṛs (ancestors)

Key Themes

• Dharma
• Pitṛ Pūjā
• Kāmya rites
• Tithi-phala
• Prosperity and social honor

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Social standing and leadership are framed as dharmically conditioned—earned through reverent acts rather than mere power, suggesting authority should rest on gratitude and ritual responsibility.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

It functions as dharma-upadeśa within the Purāṇa, not as sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita.

What is the esoteric significance?

Honor (pūjya) and leadership (gaṇādhipatya) reflect an inner ordering: when one aligns with ancestral and cosmic order, one’s outer relations and capacities ‘organize’ naturally.