Next Verse

Shloka 1

Adhyaya 14The Messenger of Yama Explains Karmic Retribution and the Causes of Naraka Torments

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे पितापुत्रसंवादो नाम त्रयोदशोऽध्यायः ।

चतुर्दशोऽध्यायः पुत्र उवाच इति पृष्टस्तदा तेन शृण्वतां नो महात्मना ।

उवाच पुरुषो याम्यो घोरोऽपि प्रसृतं वचः ॥

iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe pitā-putrasaṃvādo nāma trayodaśo 'dhyāyaḥ caturdaśo 'dhyāyaḥ putra uvāca iti pṛṣṭastadā tena śṛṇvatāṃ no mahātmanā / uvāca puruṣo yāmyo ghoro 'pi prasṛtaṃ vacaḥ

So endet das dreizehnte Kapitel des Śrī Mārkaṇḍeya‑Purāṇa, genannt „Der Dialog von Vater und Sohn“. Dann beginnt das vierzehnte Kapitel. Als er (der Sohn) ihn befragte, während der Großherzige lauschte, sprach ein schreckliches Wesen Yamas Worte aus.

itithus
iti:
Avyaya-bhāva (अव्ययभाव)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्तिपरिसमाप्त्यर्थक अव्यय (quotative/end marker)
śrī-mārkaṇḍeya-purāṇein the Śrī Mārkaṇḍeya Purāṇa
śrī-mārkaṇḍeya-purāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Context)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक) + mārkaṇḍeya (प्रातिपदिक) + purāṇa (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (षष्ठी) ‘श्रीमत् मार्कण्डेयस्य पुराणम्’; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative)
pitā-putra-saṃvādaḥthe dialogue of father and son
pitā-putra-saṃvādaḥ:
Karta (कर्ता/Title-Subject)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक) + putra (प्रातिपदिक) + saṃvāda (प्रातिपदिक)
Formसमास: तत्पुरुष (षष्ठी) ‘पितुः पुत्रस्य च संवादः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/Naming)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्राय (indeclinable particle) used in titles = ‘named/called’
trayodaśaḥthirteenth
trayodaśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottrayodaśan (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ordinal sense qualifying adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/Title)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
caturdaśaḥfourteenth
caturdaśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcaturdaśan (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ordinal sense qualifying adhyāyaḥ
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/Title)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
putraḥthe son
putraḥ:
Karta (कर्ता/Speaker)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
itithus
iti:
Avyaya-bhāva (अव्ययभाव)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्तिसूचक अव्यय (quotative)
pṛṣṭaḥasked
pṛṣṭaḥ:
Karta (कर्ता; of passive participle)
TypeVerb
Rootpṛṣṭa (कृदन्त, √prach)
Formभूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग प्रथमा एकवचन; ‘having been asked’
tadāthen
tadā:
Kāla (काल/Time)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
tenaby him
tena:
Karaṇa (करण/Instrument-Agent in passive)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसक, तृतीया एकवचन (Instrumental singular)
śṛṇvatāmof those listening
śṛṇvatām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśru (धातु) → śṛṇvat (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present participle) used substantively; पुंलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Genitive plural) = ‘of the listeners’
naḥof us/our
naḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी बहुवचन (Genitive plural)
mahātmanāby the great-souled one
mahātmanā:
Karaṇa (करण/Agent in passive)
TypeNoun
Rootmahātman (प्रातिपदिक)
Formसमास: कर्मधारय ‘महान् आत्मा यस्य’; पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instrumental singular)
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
puruṣaḥa man/person
puruṣaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
yāmyaḥof Yama
yāmyaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootyāmya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; ‘belonging to Yama/southern’ qualifying puruṣaḥ
ghoraḥterrible
ghoraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; qualifying puruṣaḥ
apieven/also
api:
Avyaya-bhāva (अव्ययभाव)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चय/अपि = even/also
prasṛtamuttered/extended
prasṛtam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprasṛta (कृदन्त, √sṛ with pra-)
Formभूतकृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; qualifying vacaḥ (as object)
vacaḥwords/speech
vacaḥ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvacas (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular)
Narrative transition; then ‘Putra’ prompts; Yama-associated being (yamya puruṣa / yamakiṅkara) responds

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Yama
Dialogue frameNaraka discourseKarmic adjudication (Yama’s domain)

FAQs

The text formally pivots from lament to adjudication: inquiry (praśna) invites a precise account of the moral cause, reflecting the Purāṇic emphasis on intelligible karmic order rather than arbitrary punishment.

This is a structural/colophonic marker within narrative instruction; it is outside the five-lakṣaṇa categories.

The appearance of Yama’s agent signifies the ‘cosmic audit’ function—conscience and cosmic law externalized—preparing the listener for a subtle, specific ethical point.