Shloka 10
वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! युद्धमें आगे बढ़नेवाले अपने पुत्रको बृहन्नला सारथिके साथ एकमात्र रथकी सहायतासे कौरवोंका सामना करनेके लिये गया हुआ सुनकर राजा विराटको बड़ा संताप हुआ। उन्होंने (अपने) सभी प्रधान मन्त्रियोंसे कहा -- ९ || सर्वथा कुरवस्ते हि ये चान्ये वसुधाधिपा: । त्रिगर्तान् 68268 3 त्वा न स्थास्यन्ति कदाचन,“कौरव हों या दूसरे कोई राजा, जब वे सुनेंगे कि त्रिगर्त लोग युद्धमें पीठ दिखाकर भाग गये हैं, तब वे कदापि यहाँ ठहर नहीं सकेंगे”
Vaiśampāyana uvāca—Janamejaya! yuddhe ’bhimukhaṁ pravṛttaṁ svaputraṁ Bṛhannalā-sārathinā sahaikenaiva rathena Kauravān prati yātuṁ śrutvā rājā Virāṭo mahān santāpaṁ jagāma. sa sarvān pradhānān mantriṇaḥ pratyuvāca—“sarvathā Kuravaste hi ye cānye vasudhādhipāḥ, Trigartān tvā na sthāsyanti kadācana; (yadā te śroṣyanti yathā Trigartā yuddhe pṛṣṭhataḥ palāyitāḥ).”
Vaiśampāyana sprach: „O Janamejaya, als König Virāṭa hörte, sein Sohn — begierig, im Kampf voranzustürmen — sei ausgezogen, um den Kauravas entgegenzutreten, mit Bṛhannalā als Wagenlenker und nur auf einen einzigen Wagen gestützt, da ergriff ihn tiefer Schmerz. Er sprach zu seinen obersten Ministern: ‘Seien es die Kauravas oder andere Könige: Sobald sie hören, dass die Trigartas dem Kampf den Rücken gekehrt und die Flucht ergriffen haben, werden sie hier keinesfalls standhalten können.’“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how battlefield morale and reputation shape outcomes: a single ally’s rout (the Trigartas fleeing) can unravel the resolve of even powerful kings. It also reflects a ruler’s duty to assess risk and respond with prudent counsel when a young prince rushes into danger.
Virāṭa learns that his son has gone out to face the Kauravas with only one chariot, with Bṛhannalā as charioteer. Alarmed, he tells his ministers that if the enemy hears the Trigartas have fled, the Kauravas and other kings will not be able to stand firm—implying the situation may turn quickly depending on who breaks first.