Shloka 76
अध्याय ५८ — वानरध्वजस्य महेन्द्रास्त्रप्रयोगः
Chapter 58: Arjuna’s Deployment of the Indra-Weapon
स तु लब्ध्वान्तरं तूर्णमपायाज्जवनैह्यै: । छिन्नवर्मध्वज: शूरो निकृत्त: परमेषुभि:,अर्जुनके उत्तम बाणोंसे द्रोणके कवच और ध्वज छिन्न-भिन्न हो चुके थे। वे स्वयं भी बहुत घायल हो गये थे, अतः मौका पाते ही वेगशाली घोड़ोंको बढ़ाकर तुरंत वहाँसे भाग निकले
sa tu labdhvāntaraṃ tūṛṇam apāyāj javanaiḥ hayaiḥ | chinnavarma-dhvajaḥ śūro nikṛttaḥ parameṣubhiḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Als er eine Öffnung fand, zog er sich eilends zurück und trieb seine schnellen Pferde an. Rüstung und Banner des Helden waren von Arjunas besten Pfeilen in Stücke geschnitten worden, und er selbst war schwer verwundet; darum ergriff er den Augenblick und floh von dort. Die Begebenheit hebt eine Ethik des Schlachtfeldes hervor: Ist die Kampfkraft entscheidend gebrochen, wählt man den taktischen Rückzug, um Leben und Stärke für eine spätere, dharma-gemäßere Auseinandersetzung zu bewahren, statt sich nutzloser Vernichtung preiszugeben.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights prudent conduct in war: when one is decisively disabled (armour and standard destroyed, body wounded), withdrawing at the right moment can be a legitimate kṣatriya tactic. It suggests that courage is not mere stubbornness; discernment and preservation of strength can align better with dharma than a futile last stand.
During the battle episode, Arjuna’s excellent arrows shatter the opponent’s armour and banner and inflict serious wounds. Seeing an opening, the wounded warrior quickly retreats by driving his swift horses away from the field.