Shloka 1
कृप-अर्जुन रथयुद्धम्
Kṛpa–Arjuna Chariot Engagement
हि ० न हुक है आम द्विपञज्चाशत्तमो< ध्याय: पितामह भीष्मकी सम्मति भीष्म उवाच कला: काष्ठाश्च युज्यन्ते मुहूर्ताश्न दिनानि च अर्धमासाक्ष मासाक्ष नक्षत्राणि ग्रहास्तथा,भीष्मजीने कहा--कला, काष्ठा, मुहूर्त, दिन, मास, पक्ष, नक्षत्र, ग्रह, ऋतु और संवत्सर--ये सब एक-दूसरेसे जुड़ते हैं। इस तरह कालके इन छोटे-छोटे विभागोंद्वारा यह सम्पूर्ण कालचक्र चल रहा है
bhīṣma uvāca | kalāḥ kāṣṭhāś ca yujyante muhūrtāś ca dināni ca | ardhāmāsāś ca māsāś ca nakṣatrāṇi grahās tathā ||
Bhīṣma sprach: „Die Einheiten der Zeit—kalā und kāṣṭhā—fügen sich zu muhūrtas, und die muhūrtas zu Tagen. Die Tage sammeln sich zu Halbmonaten und Monaten; und weiter wird die Zeit nach den Mondhäusern und den Bewegungen der Planeten berechnet.“ In dieser Betrachtung zeichnet Bhīṣma die Zeit als ein verflochtenes Gefüge: Der weite Kreislauf des Daseins wird durch die geordnete Folge seiner kleinsten Maße getragen und mahnt, dass menschliches Handeln und Pflicht (Dharma) sich in einem unerbittlichen kosmischen Rhythmus vollziehen.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time is an ordered continuum: minute units combine into larger measures, and the whole cosmic cycle proceeds through this structured linkage. The implied ethical frame is that dharma and human effort operate within a larger, dependable order that cannot be bypassed.
Bhishma is speaking in a reflective, instructive mode, describing how traditional measures of time—from very small units up to months, nakshatras, and planetary motions—fit together, setting a philosophical backdrop for understanding events as part of a larger temporal cycle.