Shloka 18
द्रौपदी-भीमसेनसंवादः
Draupadī–Bhīmasena Dialogue on Suffering, Kāla, and Daiva
जिसकी परिघ (लोहदण्ड)-के समान मोटी भुजाएँ प्रत्यण्जा खींचते-खींचते कठोर हो गयी थीं, वही धनंजय आज हाथोंमें शंखकी चूड़ियाँ पहनकर दु:ख भोग रहा है ।। यस्य ज्यातलनिर्घोषात् समकम्पन्त शत्रव: | स्त्रियो गीतस्वनं तस्य मुदिता: पर्युपासते,जिसके धनुषकी टंकारसे समस्त शुत्र थर्रा उठते थे, आज अन्तःपुरकी स्त्रियाँ उसीके गीतोंकी ध्वनि सुनती और प्रसन्न होती हैं
yasya jyātalanirghoṣāt samakampanta śatravaḥ | striyo gītasvanaṃ tasya muditāḥ paryupāsate ||
Vaiśampāyana sprach: Der, dessen Bogensehne einst wie Donner dröhnte und alle Feinde erzittern ließ—heute lauschen die Frauen der inneren Gemächer mit Freude dem Klang seines Gesangs. So erträgt Dhanañjaya, berühmt für seine Kriegsmacht, den Schmerz des Verborgenseins und die Wendung des Geschicks und nimmt die Demütigung auf sich um des Dharma willen und um der beschworenen Bedingungen des Exils willen.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharmic endurance: even the mightiest warrior accepts concealment and apparent dishonor when duty and a vowed condition require it. True strength includes self-restraint and fidelity to one’s pledge, not merely battlefield prowess.
During the Pāṇḍavas’ incognito year in Virāṭa’s kingdom, Arjuna (Dhanañjaya) lives in disguise, associated with the women’s quarters and performing arts rather than warfare. The narrator contrasts his former fearsome martial reputation—his bowstring’s roar shaking enemies—with his present role, where palace women happily listen to his singing.