Shloka 13
Virāṭa-parva, Adhyāya 12 — Concealed Service in Matsya and Bhīma’s Arena Victory
एवं हि मत्स्ये न्न्यवसन्त पाण्डवा यथाप्रतिज्ञाभिरमोघदर्शना: । अज्ञातचर्या व्यचरन् समाहिता: समुद्रनेमीपतयो5तिदु:खिता:,जिनका दर्शन अमोघ है, वे पाण्डवगण इस प्रकार अपनी प्रतिज्ञाके अनुसार मत्स्यदेशमें रहने और एकाग्रतापूर्वक अज्ञातवासका समय व्यतीत करने लगे। वे सागरसे घिरी हुई सम्पूर्ण पृथ्वीके अधिपति होकर भी अत्यन्त कष्ट उठा रहे थे
evaṁ hi matsye nyavasan pāṇḍavā yathā-pratijñābhir amogha-darśanāḥ | ajñāta-caryā vyacaran samāhitāḥ samudra-nemī-patayo 'ti-duḥkhitāḥ ||
So lebten die Pāṇḍavas im Reich der Matsyas genau gemäß ihrem Gelübde—Männer von unfehlbarer Schau. In Zucht und gefasster Sammlung führten sie ihr Leben im Verborgenen und durchschritten die Zeit des unerkannten Exils. Obwohl sie in Wahrheit Herren der ganzen, vom Ozean umgürteten Erde waren, ertrugen sie äußerstes Leid.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as fidelity to one’s pledged word: even rightful rulers must accept hardship and maintain mental discipline to fulfill a vow. Ethical strength is shown not by power, but by steadfast restraint and endurance under suffering.
After completing the forest exile, the Pāṇḍavas spend the required final year living incognito in the Matsya kingdom. They carefully conceal their identities, remain composed and vigilant, and endure great distress despite being true sovereigns by right.