Shloka 18
दमयन्त्याः कार्यनिश्चयः — Damayantī’s Crisis Plan and Vārṣṇeya’s Departure
तत्पश्चात् मन एवं वाणीद्वारा देवताओंको नमस्कार करके दोनों हाथ जोड़कर काँपती हुई वह इस प्रकार बोली--'मैंने हंसोंकी बात सुनकर निषधनरेश नलका पतिरूपमें वरण कर लिया है। इस सत्यके प्रभावसे देवतालोग स्वयं ही मुझे राजा नलकी पहचान करा दें ।। मनसा वचसा चैव यथा नाभिचराम्यहम् | तेन सत्येन विबुधास्तमेव प्रदिशन्तु मे,“यदि मैं मन, वाणी एवं क्रियाद्वारा कभी सदाचारसे च्युत नहीं हुई हूँ तो उस सत्यके प्रभावसे देवतालोग मुझे राजा नलकी ही प्राप्ति करावें
bṛhadaśva uvāca |
tatpaścāt manasaiva vāṇīdvārā devatābhyo namaskṛtya ubhau karau saṃyojya kampamānā sā evam uvāca— “haṃsānāṃ vacanaṃ śrutvā niṣadhanṛpaṃ nalaṃ patirūpeṇa vṛtaṃ mayā | asya satyasya prabhāvena devāḥ svayam eva māṃ rājñā nalaṃ pratyabhijñāpayantu ||
manasā vacasā caiva yathā nābhicarāmy aham |
tena satyena vibudhās tam eva pradiśantu me ||
‘yadi ahaṃ manaḥ-vāk-karmabhiḥ kadācit sadācārāt na cyutā, tad asya satyasya prabhāvena devāḥ mama rājānaṃ nalaṃ eva prāpayantu’ ”
Bṛhadaśva sprach: Daraufhin erwies sie den Göttern mit Geist und Wort ihre Ehrerbietung; beide Hände gefaltet, zitternd, sprach sie: „Nachdem ich die Worte der Schwäne vernommen habe, habe ich Nala, den König von Niṣadha, zum Gemahl erwählt. Durch die Kraft dieser Wahrheit mögen die Götter selbst mich den wahren König Nala erkennen lassen. Wenn ich niemals — weder im Sinn noch im Wort — von rechter Lebensführung abgewichen bin, dann mögen die Himmlischen kraft dieser Wahrheit mir eben diesen Nala weisen.“
बृहदश्व उवाच
Educational Q&A
The verse highlights satya as an active moral power: steadfast integrity in thought and speech (and implied conduct) becomes a force that clarifies reality and protects righteous choice.
Damayantī, trembling, prays to the gods with folded hands, declaring that she has chosen Nala after hearing the swans. She invokes her truthfulness and unbroken good conduct so the gods will help her identify and obtain the real Nala amid confusion.