Shloka 43
दमयन्त्याः व्याकुलता — स्वयंवरसंनिपातः — देवदूतयाचनम्
Damayantī’s Distress, Proclamation of the Svayaṃvara, and the Gods’ Request
रामश्न कृष्णश्व धनंजयश्न प्रद्युम्नसाम्बी युयुधानभीमौ । माद्रीसुतीो केकयराजपुत्रा: पाञ्चालपुत्रा: सह मत्स्यराज्ञा,बलराम, श्रीकृष्ण, अर्जुन, प्रद्युम्न, साम्ब, सात्यकि, भीमसेन, नकुल, सहदेव, केकयराजकुमार, द्रपद और उनके पुत्र तथा मत्स्यनरेश विराट--ये सब-के-सब विश्वविख्यात अजेय वीर हैं। ये महामना जब अपने सगे-सम्बन्धियों और सेनाके साथ धावा करेंगे, उस समय क्रोधमें भरे हुए केसरी सिंहोंके समान उन महावीरोंका समरमें जीवनकी इच्छा रखनेवाला कौन पुरुष सामना करेगा?
rāmaś ca kṛṣṇaś ca dhanañjayaś ca pradyumna-sāmbaḥ yuyudhāna-bhīmau | mādrī-sutau kekaya-rāja-putrāḥ pāñcāla-putrāḥ saha matsya-rājñā ||
Yudhiṣṭhira sprach: „Balarāma und Śrī Kṛṣṇa; Arjuna (Dhanañjaya); Pradyumna und Sāmba; Sātyaki (Yuyudhāna) und Bhīmasena; die beiden Söhne Mādrīs (Nakula und Sahadeva); die Fürsten von Kekaya; und die Söhne der Pāñcālas samt dem König der Matsya — sie alle sind weltberühmte, unbezwingbare Helden. Wenn solche großgesinnten Krieger, vom Zorn entflammt, mit ihren Verwandten und Heeren in die Schlacht stürmen wie rasende Löwen — welcher Mann, der noch leben will, könnte ihnen im Kampf standhalten?“
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical and strategic weight of righteous alliances: when many renowned, duty-bound warriors unite for a just cause, their collective resolve becomes a powerful deterrent. It also reflects kṣatriya-dharma—courage and readiness to protect kin and justice—while warning that uncontrolled wrath in war is overwhelming and dangerous.
Yudhiṣṭhira lists the principal champions allied to the Pāṇḍavas—Vṛṣṇi heroes (Balarāma, Kṛṣṇa, Pradyumna, Sāmba, Sātyaki), the Pāṇḍavas (Arjuna, Bhīma, Nakula, Sahadeva), and allied royal houses (Kekaya, Pāñcāla under Drupada, and Matsya under Virāṭa). He argues that if these warriors attack together in battle-fury, no opponent who values his life could face them.