Shloka 10
धृतराष्ट्र–संजय संवादः
Dhṛtarāṣṭra and Sañjaya on Arjuna’s Indraloka report and the political consequences
अधो भूधरविस्तीर्ण नितम्बोन्नतपीवरम् | मन्मथायतनं शुभ्र॑ं रसनादामभूषितम्,सुन्दर महीन वस्त्रोंसे आच्छादित उसका जघनप्रदेश अनिन््द्य सौन्दर्यसे सुशोभित हो रहा था। वह कामदेवका उज्ज्वल मन्दिर जान पड़ता था। नाभिके नीचेके भागमें पर्वतके समान विशाल नितम्ब ऊँचा और स्थूल प्रतीत होता था। कटिमें बँधी हुई करधनीकी लड़ियाँ उस जघनप्रदेशको सुशोभित कर रही थीं। वह मनोहर अंग (जघन) देवलोकवासी महर्षियोंके भी चित्तको क्षुब्ध कर देनेवाला था
adho bhūdharavistīrṇa-nitambonnata-pīvaram | manmathāyatanaṃ śubhraṃ rasanādāmabhūṣitam ||
Weiter unten wirkten ihre Hüften breit wie ein Gebirgszug—hoch und voll—strahlend, geschmückt mit einem Gürtel, dessen herabhängende Schnüre ihre Schönheit noch steigerten. Diese Gegend, von feinen Gewändern bedeckt, glich einem leuchtenden Heiligtum des Kāma selbst; ihr Reiz konnte selbst die Sinne der Weisen in den Götterwelten erschüttern.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the potency of sensual attraction and implicitly points to the ethical need for restraint (dama) and vigilance: even those considered spiritually advanced can be disturbed by desire if they are not watchful.
Vaiśampāyana is describing a woman’s physical beauty—specifically the lower body and the ornamented waist/hips—using poetic imagery (mountain-like breadth; ‘shrine of Kāma’) to convey how intensely captivating it appears.