Shloka 1
स्त्रीणां माहात्म्यप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into the Excellence of Women
Pativratā-Dharma
इस प्रकार श्रीमहाभारत वनपर्वके अन्तर्गत मार्कण्डेययमास्यापर्वमें शिविचरिताविषयक एक सौ चौरानबेवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १९४ ॥। #::73:.8 #::3:.:.7 () हि 2 7 पजञज्चनवर्त्याधेकशततमो< ध्याय: राजा ययातिद्वारा ब्राह्गको सहस्र गौओंका दान मार्कण्डेय उवाच इदमन्यच्छुयतां ययातिर्नाहुषो राजा राज्यस्थ: पौरजनावृत आसांचक्रे गुर्वर्थी ब्राह्मण उपेत्याब्रवीद् भो राजन गुर्वर्थ भिक्षेयं समयादिति,मार्कण्डेयजी कहते हैं--युधिष्ठि!! अब एक-दूसरे क्षत्रिय नरेशका महत्त्व सुनो-- नहुषके पुत्र राजा ययाति जब पुरवासी मनुष्योंसे घिरे हुए राजसिंहासन-पर विराजमान थे, उन्हीं दिनोंकी बात है, एक ब्राह्मण गुरु-दक्षिणा देनेके लिये भिक्षा माँगनेकी इच्छासे उनके पास आकर बोला--'राजन! मैं गुरु-दक्षिणा देनेके लिये भिक्षा चाहता हूँ, किंतु उसके साथ एक शर्त है”
mārkaṇḍeya uvāca | idam anyac chṛṇutāṃ—yayātir nāhuṣo rājā rājya-sthaḥ paurajana-āvṛtaḥ | āsāṃ cakre | gurv-arthī brāhmaṇa upetya abravīt—“bho rājan, gurv-arthaṃ bhikṣeyaṃ samayād iti” |
Markandeya sprach: „Hört nun eine andere Begebenheit — die von König Yayati, dem Sohn Nahushas. Als er fest in seinem Reich saß, auf dem Thron, umgeben von den Bürgern, trat ein Brahmane zu ihm, der Mittel suchte, um die guru-dakṣiṇā zu entrichten. Er sprach zum König: ‚O König, ich erbitte Almosen für das, was ich meinem Lehrer schulde — doch nur unter einer festgesetzten Bedingung.‘“
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The passage frames kingship as accountable to dharma: a ruler, publicly seated among his people, is tested by requests tied to sacred obligations (guru-dakṣiṇā). It introduces charity not as casual giving but as ethically conditioned giving—where the king must weigh generosity, propriety, and the terms of the request.
Markandeya begins a new exemplum about King Yayati. A Brahmin comes to the king’s court to obtain alms needed for his teacher’s fee and announces that his request includes a specific condition, setting up the moral dilemma that will follow.