Shloka 10
Bhīmasena’s Capture by the Serpent and Nahūṣa’s Self-Disclosure (भीमसेन-भुजङ्गग्रहणं नहुषोपाख्यानप्रस्तावः)
न वेदा: प्रतिभान्ति सम द्विजातीनां कथंचन अन्तर्भूमिगता ये च प्राणिनो जनमेजय,द्विजातियोंको किसी प्रकार भी वेदोंका भान नहीं हो पाता था। जनमेजय! भूमिके भीतर जो प्राणी निवास करते थे, वे भी पीड़ित हो उठे और अर्जुनको सब ओरसे घेरकर खड़े हो गये। उन सबके मुखपर विकृति आ गयी थी। वे हाथ जोड़े हुए थर-थर काँप रहे थे और अस्त्रोंके तेजसे संतप्त हो धनंजयसे प्राणोंकी भिक्षा माँग रहे थे। इसी समय ब्रह्मर्षि, सिद्ध महर्षि, समस्त जंगम प्राणी, श्रेष्ठ देवर्षि, देवता, यक्ष, राक्षस, गन्धर्व, पक्षी तथा आकाशचारी प्राणी सभी वहाँ आकर उपस्थित हो गये
vaiśampāyana uvāca | na vedāḥ pratibhānti sma dvijātīnāṃ kathaṃcana antarbhūmigatā ye ca prāṇino janamejaya |
Vaiśampāyana sprach: „O Janamejaya, die Veden leuchteten den Zweimalgeborenen auf keinerlei Weise mehr im Bewusstsein; und auch die Lebewesen, die unter der Erde wohnten, wurden von Leid heimgesucht.“ Die Stelle zeichnet einen Augenblick kosmischer Erschütterung: Wenn heiliges Wissen die Gelehrten nicht mehr erhellt und selbst unterirdische Geschöpfe leiden, ist dies ein Zeichen, dass das Gleichgewicht des Dharma ins Wanken geraten ist und außergewöhnliche Mächte in der Welt am Werk sind.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
When Vedic insight fails to illumine even the learned and suffering spreads to all classes of beings, the text signals a rupture in dharmic order; such moments demand restraint, discernment, and restoration of balance rather than unchecked force.
Vaiśampāyana reports to King Janamejaya that a severe disturbance has arisen: the twice-born cannot access Vedic clarity, and subterranean creatures are distressed—an ominous prelude to extraordinary events and the gathering of many beings (as the surrounding passage continues).