Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

इन्द्रस्य पाण्डवैः समागमः

Indra’s Meeting with the Pāṇḍavas

मानुषेण कृतं कर्म विधत्स्व यदनन्तरम्‌ । स तच्छुत्वा तु संक़रुद्धः सर्ववक्षणणाधिप:

mānuṣeṇa kṛtaṃ karma vidhatsva yad anantaram | sa tac chrutvā tu saṅkruddhaḥ sarva-vakṣaṇaṇādhipaḥ ||

Vaiśampāyana sprach: „Nachdem durch menschliche Anstrengung eine Tat vollbracht ist, ordne nun, was als Nächstes zu geschehen hat.“ Als der Herr, der alle Heere befehligte, diese Worte hörte, geriet er in Zorn—denn ihn traf die Andeutung, ein bloß menschliches Handeln könne den Lauf der Dinge bestimmen, und der nächste Schritt müsse im Licht von Verantwortung und Folge bedacht werden.

मानुषेणby a man / by a human
मानुषेण:
Karana
TypeNoun
Rootमानुष
FormMasculine, Instrumental, Singular
कृतम्done, performed
कृतम्:
TypeAdjective
Rootकृ
Formक्त (past passive participle), Neuter, Nominative, Singular
कर्मdeed, act
कर्म:
Karta
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Nominative, Singular
विधत्स्वdo, arrange, carry out
विधत्स्व:
TypeVerb
Rootधा (वि + धा)
Formलोट् (imperative), Second, Singular, Parasmaipada
यत्which, what
यत्:
Karma
TypePronoun
Rootयद्
FormNeuter, Accusative, Singular
अनन्तरम्immediately after, next
अनन्तरम्:
TypeIndeclinable
Rootअनन्तर
सःhe
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
TypeVerb
Rootश्रु
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Active
तुbut, indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
सङ्क्रुद्धःenraged, very angry
सङ्क्रुद्धः:
TypeAdjective
Rootसङ्क्रुध् (सम् + क्रुध्)
Formक्त (past passive participle), Masculine, Nominative, Singular
सर्ववक्षणणाधिपःlord of all (vākṣaṇaṇa?)
सर्ववक्षणणाधिपः:
Karta
TypeNoun
Rootसर्व-वक्षणण-अधिप
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana

Educational Q&A

Human action (karma) carries responsibility: after acting, one must consciously determine the proper next step. The verse highlights ethical sequencing—what follows an act should be guided by discernment, not impulse.

A directive is given to proceed appropriately after a humanly performed deed. On hearing it, a powerful commander-lord becomes angry, suggesting tension between counsel and authority, and between human initiative and the ruler’s will.