Shloka 9
Adhyāya 112: Ṛṣyaśṛṅga’s Description of an Exemplary Brahmacārī
Ascetic Presence and Vow-Practice
सुसंयताश्चापि जटा विषक्ता दैधीकृता नातिसमा ललाटे । कर्णो च चित्रैरिव चक्रवाकै: समावृतौ तस्य सुरूपवद्धि:,उसकी जटा सटी हुई और अच्छी प्रकार बँधी हुई थी, जो ललाटप्रदेशमें दो भागोंमें विभक्त थी; किंतु बराबर नहीं थी। उसके कुण्डलमण्डित कान सुन्दर एवं विचित्र चक्रवाकोंसे घिरे हुए-से जान पड़ते थे
susaṁyatāś cāpi jaṭā viṣaktā daidhīkṛtā nātisamā lalāṭe | karṇau ca citrair iva cakravākaiḥ samāvṛtau tasya surūpavaddhiḥ ||
Ṛśyaśṛṅga schildert das Erscheinungsbild des Asketen: Seine verfilzten Locken (jaṭā) waren gut gezügelt und fest gebunden, auf der Stirn in zwei Partien geteilt, doch nicht gleichmäßig. Seine Ohren, mit Ohrringen geschmückt, wirkten, als seien sie von wunderlichen Cakravāka-Vögeln umringt—so eindrucksvoll war seine schöne Gestalt. Die Stelle betont ein wiederkehrendes ethisches Motiv des Mahābhārata: Innere Selbstzucht (saṁyama) spiegelt sich in äußerer Fassung und Zurückhaltung.
ऋष्यशुड्र उवाच
Educational Q&A
The verse links outward orderliness with inner discipline: the carefully restrained jaṭā and composed appearance suggest saṁyama (self-control), a valued dharmic quality in ascetic and ethical life.
Ṛśyaśṛṅga is describing an individual’s physical features in detail—especially the bound matted hair and ornamented ears—using a poetic simile (ears appearing encircled by cakravāka birds) to convey striking beauty and composed presence.