Shloka 17
Sagara’s Aśvamedha Horse Lost; The Sixty-Thousand Sons Begin the Subterranean Search
Kapila Introduced
पूरणार्थ समुद्रस्य भवद्धिर्यत्नमास्थितै: । एतच्छुत्वा तु वचन महर्षेभावितात्मन:,उनके ऐसा कहनेपर मुनिप्रवर भगवान् अगस्त्यने वहाँ एकत्र हुए इन्द्र आदि समस्त देवताओंसे उस समय यों कहा--'देवगण! वह जल तो मैंने पचा लिया, अतः समुद्रको भरनेके लिये सतत प्रयत्नशील रहकर आपलोग कोई दूसरा ही उपाय सोचें।” शुद्ध अन्तःकरणवाले महर्षिका यह वचन सुनकर सब देवता बड़े विस्मित हो गये; उनके मनमें विषाद छा गया। वे आपसमें सलाह करके मुनिवर अगस्त्यजीको प्रणाम कर वहाँसे चल दिये
pūraṇārthaṃ samudrasya bhavadbhir yatnam āsthitaiḥ | etac chrutvā tu vacanaṃ maharṣeḥ bhāvitātmanaḥ ||
Lomaśa sprach: „Da ihr dieses Bemühen auf euch genommen habt, den Ozean wieder zu füllen, setzt euer Streben fort—doch ersinnt nun ein anderes Mittel.“ Als die Götter diese Worte des großen Weisen vernahmen, dessen Inneres geläutert und gezügelt war, wurden sie von Staunen getroffen und verfielen in Niedergeschlagenheit. Nach gegenseitiger Beratung verneigten sie sich vor dem ehrwürdigen Agastya und zogen davon.
लोगश उवाच
Educational Q&A
Ascetic discipline (tapas) and inner purity can surpass even divine might; therefore, effort should be paired with wise strategy and humility—when one approach is blocked, seek a better means rather than persisting blindly.
After Agastya has consumed the ocean’s waters, the gods—who had been trying to restore the ocean—hear counsel (as narrated by Lomaśa) that they must find another method. They are amazed and saddened, then respectfully bow to Agastya and leave.