Shloka 15
समुद्रपानम् (Samudra-pānam) — Maitrāvaruṇi Drains the Ocean; Devas Seek a Means to Refill It
Devanagari script
देवा ऊचु नहुषेणाभितप्तानां त्वं लोकानां गति: पुरा । भ्रंशितश्न सुरैश्चर्यात् स््वलॉकाल्लोककण्टक:,देवता बोले--भगवन्! पूर्वकालमें राजा नहुषके अन्यायसे संतप्त हुए लोकोंकी आपने ही रक्षा की थी। आपने ही उस लोककण्टक नरेशको देवेन्द्रपद तथा स्वर्गसे नीचे गिरा दिया था
Translation
Die Götter sprachen: «O Bhagavān! Einst, als die Welten unter der Ungerechtigkeit des Königs Nahusha litten, warst du ihr Zufluchtsort und ihr Heil. Du warst es, der jenen Herrscher—den Dorn der Welt—vom Rang Indras und aus dem Himmel herabstürzen ließ.»
Word by Word
देवाःthe gods
देवाः:
Karta
TypeNoun
Rootदेव
FormMasculine, Nominative, Plural
ऊचुःsaid
ऊचुः:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect, 3rd, Plural, Parasmaipada
नहुषेणby Nahusha
नहुषेण:
Karana
TypeNoun
Rootनहुष
FormMasculine, Instrumental, Singular
अभितप्तानाम्of those afflicted/tormented
अभितप्तानाम्:
TypeAdjective
Rootअभि-तप् (क्त-प्रत्यय)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Plural
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Nominative, Singular
लोकानाम्of the worlds/people
लोकानाम्:
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Genitive, Plural
गतिःrefuge/way/recourse
गतिः:
Karta
TypeNoun
Rootगति
FormFeminine, Nominative, Singular
पुराformerly
पुरा:
TypeIndeclinable
Rootपुरा
Formtrue
भ्रंशितःmade to fall / cast down
भ्रंशितः:
TypeAdjective
Rootभ्रंशय्/भ्रंश् (क्त-प्रत्यय)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe (that one)
सः:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
सुरैःby the gods
सुरैः:
Karana
TypeNoun
Rootसुर
FormMasculine, Instrumental, Plural
च्युतःfallen (down)
च्युतः:
TypeAdjective
Rootच्यु (क्त-प्रत्यय)
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वलोकात्from his own world (heaven)
स्वलोकात्:
Apadana
TypeNoun
Rootस्वलोक
FormMasculine, Ablative, Singular
लोककण्टकःa thorn to the world (public menace)
लोककण्टकः:
Karta
TypeNoun
Rootलोककण्टक
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
लोगश उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes