Shloka 9
Kṛṣṇa at Duryodhana’s House: Refusal of Hospitality and Departure to Vidura (कृष्णस्य धार्तराष्ट्रनिवेशनगमनम्)
अपश्यन्तश्न॒ पितरौ कथमूषुर्महावने । “तात! वे बचपनमें ही पिताके प्यारसे वंचित हो गये थे। मैंने ही सदा उनका लालन- पालन किया। मेरे पुत्र सिंह, व्याप्र और हाथियोंसे भरे हुए उस विशाल वनमें कैसे रहे होंगे? माता-पिताको न देखते हुए उन्होंने उस महान् वनमें किस प्रकार निवास किया होगा? ।। शड्खदुन्दुभिनिर्धोषिमदज्जै्वेणुनिस्चनै:
apasyantaś ca pitarau katham ūṣur mahāvane | “tāta! te bacapanam eva pitṛ-snehena vañcitā abhavan | mayā eva sadā teṣāṁ lālana-pālanaṁ kṛtam | mama putrāḥ siṁha-vyāghra-hasti-saṅkule tasmin viśāle vane kathaṁ nivasanty abhavan? mātā-pitarau na paśyantaḥ te mahāvane kathaṁ vāsaṁ kṛtavantaḥ?” || śaṅkha-dundubhi-nirdhoṣi-madājya-veṇu-niśvanaiḥ
Vaiśaṃpāyana sprach: „Ohne Vater und Mutter zu sehen — wie konnten sie in jenem großen Wald leben? ‘Mein Lieber! Seit ihrer Kindheit waren sie der väterlichen Zuneigung beraubt; ich allein habe sie stets genährt und beschützt. Wie hätten meine Söhne jene weite Wildnis ertragen können, in der Löwen, Tiger und Elefanten hausen? Ohne den Anblick ihrer Eltern — wie hätten sie in diesem mächtigen Wald wohnen können?’“ — und der Wald widerhallte vom Dröhnen der Muschelhörner und Kesseltrommeln, vom Schmettern der Trompeten und vom Pfeifen der Flöten.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds the ethical weight of parental responsibility and compassion: deprivation of parental presence is portrayed as a profound hardship, and the caregiver’s duty (lālana-pālana) becomes a moral claim that intensifies grief and concern for the vulnerable.
Vaiśampāyana reports a lament: someone reflects that the children, deprived of a father’s love and unable to see their parents, must have suffered terribly while living in a vast forest filled with dangerous animals; the scene is framed amid loud martial or ceremonial sounds—conches, drums, and wind instruments—suggesting a charged public setting.