Shloka 1
भीमसेनस्य आत्मबलप्रशंसा — Bhīmasena’s Assertion of Strength
Udyoga Parva, Adhyāya 74
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत भगवद्यानपर्वमें भीमवाक्यविषयक चौद्तत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७४ ॥ ऑपन-माजल बछ। अं कऋाज पड्चसप्ततितमो< ध्याय: श्रीकृष्णका भीमसेनको उत्तेजित करना वैशम्पायन उवाच एतच्छुत्वा महाबाहु: केशव: प्रहसन्निव । अभूतपूर्व भीमस्य मार्दवोपहितं वच:,वैशम्पायनजी कहते हैं--भीमसेनके मुखसे यह अभूतपूर्व मृदुतापूर्ण वचन सुनकर महाबाहु भगवान् श्रीकृष्ण हँसने-से लगे। जैसे पर्वतमें लघुता आ जाय और अम्निमें शीतलता प्रकट हो जाय, उसी प्रकार उनमें यह नम्रताका प्रादुर्भाव हुआ था। यह सोचकर शार्ड्धनुष धारण करनेवाले रामानुज श्रीकृष्ण अपने पास बैठे हुए वृकोदर भीमसेनको, जो उस समय दयासे द्रवित हो रहे थे, अपने वचनोंद्वारा उसी प्रकार उत्तेजित करते हुए बोले, मानो वायु अग्निको उद्दीप्त कर रही हो
vaiśampāyana uvāca | etac chrutvā mahābāhuḥ keśavaḥ prahasan iva | abhūtapūrvaṃ bhīmasya mārdavopahitaṃ vacaḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Als Keśava, der Mächtigarmige, jene Worte vernahm—bei Bhīma beispiellos in ihrer Sanftmut—schien er zu lächeln. Da wandte sich Śrī Kṛṣṇa, der den Śārṅga-Bogen trägt, mit seinen Worten an Vṛkodara Bhīmasena, der neben ihm saß und von Mitleid erweicht war, und stachelte ihn an, wie der Wind das Feuer anfacht.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even a warrior like Bhīma can be moved by tenderness, but dharma in the Udyoga Parva context requires that compassion not become moral paralysis; Kṛṣṇa recognizes the softness yet prepares to channel it into steadfast action aligned with righteous duty.
Vaiśampāyana narrates that Kṛṣṇa hears Bhīma speak with unusual gentleness and appears to smile; this sets up Kṛṣṇa’s ensuing role as strategist and motivator, stirring Bhīma from melting compassion toward the resolve needed as war approaches.