Sainyasaṅgraha and Bhāga-Vyavasthā (Forces Assembled and Rival Allocations) | सैन्यसंग्रह-भागव्यवस्था
धर्मात्मा कुन्तीकुमार युधिष्ठिर जब इस प्रकार कह रहे थे
dhṛṣṭadyumna uvāca—idaṃ māṃ vaco gatasādhvasam | (sūta! tatra duryodhanasya ye yoddhāḥ, taiḥ sarvaiḥ deśavāsibhiḥ, bāhlīkādyaiḥ pratīpavaṃśyaiḥ kauravaiḥ, śaradvataputreṇa kṛpācāryeṇa, sūtaputreṇa karṇena, droṇācāryeṇa aśvatthāmnā ca, tathā jayadrathena duḥśāsanena vikarṇena rājñā duryodhanena bhīṣmeṇa ca—śīghraṃ gatvā mama sandesaṃ vada; adyaiva yāhi, mā vilambaḥ) | sandesaḥ—sādhunaivābhyupeyo mā vo vadhīd arjuno devaguptaḥ | rājyaṃ daddhvaṃ dharmarājasya tūṛṇaṃ yācadhvaṃ vai pāṇḍavaṃ lokavīram ||
Während Yudhiṣṭhira, Kuntīs Sohn und im Herzen dem Dharma verpflichtet, so sprach, drängte mich Dhṛṣṭadyumna mit furchtloser Eile: „Wagenlenker, geh unverzüglich und überbringe meine Botschaft — vor Duryodhana und all seinen Kriegern; vor den Kauravas aus Pratīpas Linie wie Bāhlīka; vor Kṛpa, dem Sohn Śaradvat’s; vor Karna, dem Sohn des Sūta; vor Droṇa und Aśvatthāman; und ebenso vor Jayadratha, Duḥśāsana, Vikarṇa, König Duryodhana und Bhīṣma. Geh jetzt — säume nicht. Dies ist die Botschaft: ‚O Kauravas! König Yudhiṣṭhira lässt sich nur durch ehrenhaftes Verhalten gewinnen, nicht durch Krieg. Lasst es nicht so weit kommen, dass Arjuna — von den Göttern beschützt — euch erschlägt. Gebt Dharmarāja Yudhiṣṭhira rasch das Königreich zurück und bittet den weltberühmten Helden, den Pāṇḍava Arjuna, um Vergebung.‘“
धृष्टद्युम्न उवाचेदं मां वचो गतसाध्वसम् |
The passage frames dharma as a practical political ethic: Yudhiṣṭhira is to be approached through honorable conduct (sādhunā), not coercion. It warns that refusing justice invites catastrophic violence—symbolized by Arjuna ‘protected by the gods’—and urges restitution and apology as the dharmic alternative to war.
During the tense pre-war negotiations, Dhṛṣṭadyumna instructs a charioteer-messenger to go immediately to the Kaurava assembly and proclaim a forceful warning: return Yudhiṣṭhira’s kingdom at once and seek Arjuna’s forgiveness, or face destruction in battle.