Shloka 14
Udyoga Parva, Adhyāya 55 — Sañjaya’s Report on Pāṇḍava Readiness and Arjuna’s Dhvaja
तथा राज्ञो दन्तवर्णा बृहन्तो रथे युक्ता भान्ति ठद्दीर्यतुल्या: । ऋक्षप्रख्या भीमसेनस्य वाहा रथे वायोस्तुल्यवेगा बभूवु:,राजा युधिष्ठिरके रथमें भी वैसे ही शक्तिशाली श्वेतवर्णके विशाल अश्व जुते हुए हैं, जो अत्यन्त सुशोभित होते हैं। भीमसेनके घोड़ोंका रंग रीछके समान काला है। वे उनके रथरमें जोते जानेपर वायुके समान तीव्र वेगसे चलते हैं
tathā rājño dantavarṇā bṛhanto rathe yuktā bhānti taddhīryatulyaḥ | ṛkṣaprakhyā bhīmasenasya vāhā rathe vāyostulyavegā babhūvuḥ ||
Sañjaya sprach: „Ebenso glänzen die großen Rosse des Königs—elfenbeinweiß an Farbe—an seinen Wagen gespannt, in herrlicher Schönheit und unvergleichlicher Standhaftigkeit. Bhīmasenas Pferde sind dunkel wie Bären; sobald sie an seinen Wagen gelegt sind, stürmen sie voran mit einer Schnelligkeit, die dem Wind gleicht.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined strength: outward signs of power (splendid, swift steeds) are tied to inner steadiness (dhairya). In the Udyoga context, such readiness implies that entering war is not mere aggression but a grave, dharma-laden resolve requiring control, endurance, and responsibility.
Sañjaya is describing the chariots and horses of the Pāṇḍava leaders. He notes Yudhiṣṭhira’s large ivory-white horses shining in harness, and Bhīma’s bear-dark horses that, once yoked, race with wind-like speed—signaling mobilization and imminent confrontation.