Shloka 30
Udyoga-parva Adhyāya 50 — Dhṛtarāṣṭra’s Appraisal of Bhīmasena (भीमसेनभयवर्णनम्)
उद्दिश्य नागान् पतत: कुर्वतो भैरवान् रवान् । प्रतीपं पततो मत्तान् कुज्जरान् प्रतिगर्जतः,भीमसेन जब क्रोधजनित आँसू बहाता और बारंबार अपने ओएष्ठप्रान्तको चाटता हुआ गदा घुमा-घुमाकर हाथियोंके मस्तक विदीर्ण करने लगेगा, सामने भयंकर गर्जना करनेवाले गजराजोंको लक्ष्य करके उनकी ओर दौड़ेगा, प्रतिकूल दिशाकी ओर भागनेवाले मदोन्मत्त हाथियोंकी गर्जनाके उत्तरमें स्वयं भी सिंहनाद करेगा और मेरे रथियोंकी सेनाओंमें घुसकर श्रेष्ठ वीरोंको चुन-चुनकर मारने लगेगा, उस समय अग्निके समान प्रज्वलित होनेवाले भीमके हाथसे मेरे पुत्र कैसे जीवित बचेंगे?
dhṛtarāṣṭra uvāca | uddiśya nāgān patataḥ kurvato bhairavān ravān | pratīpaṃ patato mattān kuñjarān pratigarjataḥ |
Dhṛtarāṣṭra sprach: „Wenn Bhīmasena furchtbar brüllend geradewegs auf die Elefanten zustürmt; wenn er die berauschten Stoßzähne verfolgt, die in die entgegengesetzte Richtung fliehen, und ihr Trompeten mit seinem eigenen donnernden Ruf beantwortet—dann, wie Feuer lodernd, wenn er in die Reihen meiner Wagenkämpfer einbricht und auserlesene Helden einen nach dem anderen niederstreckt: Wie sollen meine Söhne unter seinen Händen am Leben bleiben?“
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral psychology of impending war: adharma-driven choices breed fear and foreboding. Dhṛtarāṣṭra’s anxiety reflects how attachment to one’s sons and refusal to restrain injustice leads to dread of inevitable consequences.
Dhṛtarāṣṭra imagines Bhīma’s battlefield fury—charging elephants and roaring back at them—then breaking into the Kaurava chariot ranks to kill select warriors. He asks how his sons could survive such a blazing, unstoppable assault.