Shloka 57
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
नास्य पर्येषणं गच्छेत् प्राचीनं नोत दक्षिणम् | नार्वाचीनं कुतस्तिर्यड्नादिशं तु कथठचन,इस आत्माकी खोज करनेके लिये पूर्व, दक्षिण, पश्चिम या उत्तरकी ओर जानेकी आवश्यकता नहीं है; फिर आग्नेय आदि कोणोंकी तो बात ही क्या है? इसी प्रकार दिग्विभागसे रहित प्रदेशमें भी उसे नहीं ढूँढ़ना चाहिये
nāsya paryeṣaṇaṁ gacchet prācīnaṁ nota dakṣiṇam | nārvācīnaṁ kutaḥ tiryag nādiśaṁ tu kathaṁcana ||
Sanatsujāta lehrt, dass das Selbst (ātman) kein Gegenstand ist, den man durch Reisen in irgendeine Richtung findet. Man braucht weder nach Osten noch nach Süden zu gehen, noch nach Westen oder Norden; und wenn schon die Haupt-Himmelsrichtungen nicht zutreffen, sind die Zwischenrichtungen erst recht ohne Belang. Die Suche nach dem ātman ist kein geographisches Unternehmen: Man soll ihn in keiner durch Richtungen bestimmten Gegend suchen, sondern sich durch Unterscheidungskraft und Selbsterkenntnis nach innen wenden.
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
The ātman is not discovered by outward movement or by locating it in any physical direction; it is realized inwardly through knowledge and discernment, beyond spatial categories.
In the Sanatsujātīya section of Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs (to Dhṛtarāṣṭra in context) on the nature of the Self and liberation, emphasizing that true realization is not a matter of traveling to places but of inner awakening.