Shloka 19
Sanatsujāta–Dhṛtarāṣṭra Saṃvāda: Pramāda as Mṛtyu
Chapter 42
अपनी बहुत बड़ाई करनेवाले, लोलुप, तनिक-से भी अपमानको सहन न करनेवाले, निरन्तर क्रोधी, चंचल और अश्रितोंकी रक्षा नहीं करनेवाले--ये छः प्रकारके मनुष्य पापी हैं। महान् संकटमें पड़नेपर भी ये निडर होकर इन पापकर्मोंका आचरण करते हैं ।। सम्भोगसंविद् विषमो5तिमानी दत्तानुतापी कृपणो बलीयान् । वर्गप्रशंसी वनितासु द्वेष्टा एते परे सप्त नृशंसवर्गा:
saṃbhogasaṃvid viṣamo 'timānī dattānutāpī kṛpaṇo balīyān | vargapraśaṃsī vanitāsu dveṣṭā ete pare sapta nṛśaṃsavargāḥ ||
Sanatsujāta sprach: „Es gibt sieben Arten von Menschen, die zur grausamen und sündigen Klasse gehören: der Listige in Dingen von Genuss und Vertrautheit; der in seinem Handeln ungleich und ungerecht ist; der übermäßig Hochmütige; der nach dem Geben bereut (und daher ohne wahre Freigebigkeit gibt); der Geizige; der auf rohe Gewalt vertraut; der nur die eigene Partei preist; und der Frauen hasst. Selbst wenn große Gefahr aufkommt, handeln solche Menschen ohne Furcht und verharren in diesen sündhaften Wegen.“
सनत्युजात उवाच
Educational Q&A
Sanatsujāta classifies certain entrenched vices—pride, unfairness, miserly and grudging giving, reliance on brute force, partisan self-praise, and hatred toward women—as marks of a ‘cruel’ disposition. The ethical point is that such traits persist even under danger, showing deep-rooted adharma that must be recognized and restrained.
In Udyoga Parva, Sanatsujāta instructs Dhṛtarāṣṭra on dharma and inner discipline during the tense pre-war negotiations. This verse is part of his moral diagnosis of destructive character-types that lead rulers and societies toward ruin.