Shloka 24
अध्याय ३९: विदुरेण धृतराष्ट्राय नीत्युपदेशः
Timely Counsel, Association, and Kin-Duty
धृत्या शिक्षोदरं रक्षेत् पाणिपादं च चक्षुषा । चक्षु:श्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च कर्मणा,शिश्व और उदरकी धैर्यसे रक्षा करे अर्थात् कामवेग और भूखकी ज्वालाको धैर्यपूर्वक सहे। इसी प्रकार हाथ-पैरकी नेत्रोंसे, नेत्र और कानोंकी मनसे तथा मन और वाणीकी सत्कर्मोंसे रक्षा करे
dhṛtyā śikṣodaraṁ rakṣet pāṇipādaṁ ca cakṣuṣā | cakṣuḥśrotre ca manasā mano vācaṁ ca karmaṇā ||
Vidura lehrt Selbstbeherrschung in gestufter Zügelung: Mit standhafter Geduld soll man die Regungen der Lust und die Forderungen des Bauches bewachen—den Ansturm des Begehrens und das Aufflammen des Hungers ertragen, ohne nachzugeben. Ebenso halte man Hände und Füße durch wachsames Sehen im Zaum; zügle Augen und Ohren durch die Unterscheidungskraft des Geistes; und schließlich schütze man Geist und Rede, indem man sich an rechtschaffenes Handeln bindet.
विदुर उवाच
Educational Q&A
A graded discipline of restraint: patience checks lust and hunger; vigilant sight regulates bodily actions; the mind governs the senses; and righteous action safeguards mind and speech—making each lower impulse accountable to a higher faculty.
In the Udyoga Parva’s counsel-setting, Vidura delivers nīti (ethical instruction), advising on inner governance and self-mastery as essential foundations for right conduct amid political and moral crisis.