Shloka 22
अध्याय ३९: विदुरेण धृतराष्ट्राय नीत्युपदेशः
Timely Counsel, Association, and Kin-Duty
कामक्रोधग्राहवतीं पजड्चेन्द्रियजलां नदीम् । नावं धृतिमयीं कृत्वा जन्मदुर्गाणि संतर,काम-क्रोधादिरूप ग्राहसे भरी, पाँच इन्द्रियोंके जलसे पूर्ण इस संसारनदीके जन्म- मरणरूप दुर्गम प्रवाहको धैर्यकी नौका बनाकर पार कीजिये
kāmakrodhagrāhavatīṁ pañcendriyajalāṁ nadīm | nāvaṁ dhṛtimayīṁ kṛtvā janmadurgāṇi santara ||
Vidura sagte: „Dieser Strom der Welt ist von den Krokodilen der Begierde und des Zorns wimmelnd, und er schwillt an durch die Wasser der fünf Sinne. Mache Standhaftigkeit zu deinem Boot und setze über die gefährlichen Engpässe wiederholter Geburt (und Tod) hinweg.“
विदुर उवाच
Educational Q&A
Worldly life is dangerous because desire and anger ‘devour’ discernment, and the senses keep the mind turbulent. The remedy is dhṛti—steady resolve and self-restraint—by which one can cross the hardships of repeated birth and death.
In Udyoga Parva, Vidura is giving moral counsel (Vidura-nīti) to guide right conduct amid rising conflict. Here he uses a vivid metaphor: saṁsāra is a river, passions are crocodiles, the senses are its waters, and steadfastness is the boat needed to cross.