Shloka 86
अध्याय २३ — संजयस्योपप्लव्यगमनम् तथा युधिष्ठिरकुशलप्रश्नाः
Sanjaya’s Arrival at Upaplavya and Yudhiṣṭhira’s Welfare Inquiries
धार्तराष्ट्रा: पाण्डवा: सूंजया श्च ये चाप्यन्ये संनिविष्टा नरेन्द्रा: । पाण्डुके सभी पुत्र इन्द्रके समान पराक्रमी हैं। वे किसी भी स्वार्थके लिये कभी धर्मका त्याग नहीं करते। अतः अजातशत्रो! आप ही इस समस्याको हल कीजिये, जिससे धृतराष्ट्रके सभी पुत्र, पाण्डव, सूंजयवंशी क्षत्रिय तथा अन्य नरेश, जो आकर सेनाकी छावनीमें टिके हुए हैं, कल्याणके भागी हों
dhārtarāṣṭrāḥ pāṇḍavāḥ sūñjayāś ca ye cāpy anye saṃniviṣṭā narendrāḥ | pāṇḍoḥ putrāḥ sabhī indrake samāna parākramī haiṃ | ve kisī bhī svārthake liye kabhī dharmakā tyāga nahīṃ karate | ataḥ ajātaśatro! āpa hī is samasyāko hal kījiye, jisase dhṛtarāṣṭrake sabhī putra, pāṇḍava, sūñjayavaṃśī kṣatriya tathā anya nareśa, jo ākara senākī chāvanīmeṃ ṭike hue haiṃ, kalyāṇake bhāgī hoṃ
Sañjaya sprach: „Die Söhne Dhṛtarāṣṭras, die Pāṇḍavas, die Sūñjayas und die anderen Könige, die sich versammelt und ihre Stellungen eingenommen haben—Pāṇḍus Söhne sind allesamt tapfer wie Indra. Um persönlichen Gewinnes willen lassen sie niemals vom Dharma ab. Darum, o Ajātaśatru, musst du diese Krise so lösen, dass alle Wohlergehen erlangen: Dhṛtarāṣṭras Söhne, die Pāṇḍavas, die kṣatriyas aus der Sūñjaya-Linie und die übrigen Herrscher, die gekommen sind und mit dem Heer im Lager liegen.“
सयजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames ethical leadership as prioritizing dharma over self-interest and urges a solution that secures the welfare (kalyāṇa) of all stakeholders—even opposing camps—rather than victory at any cost.
Sañjaya describes the assembled factions—Kauravas, Pāṇḍavas, allied Sūñjaya kṣatriyas, and other kings encamped for war—and appeals to Ajātaśatru (Yudhiṣṭhira) to find a resolution that prevents ruin and benefits everyone gathered in the military camp.