Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

धृतराष्ट्र-संजय संवादः — उपप्लव्यगमनाज्ञा

Dhṛtarāṣṭra–Saṃjaya Dialogue: Command to Proceed to Upaplavya

सर्वाश्न वीरान्‌ पृथिवीपतीनां समागतान्‌ पाण्डवार्थे निविष्टान्‌ शूरानहं भक्तिमत: शृणोमि प्रीत्या युक्तान्‌ संश्रितान्‌ धर्मराजम्‌,मैं यह भी सुनता हूँ कि राजाओंमें जितने वीर हैं, वे सब पाण्डवोंकी सहायताके लिये आकर उनकी छावनीमें रहते हैं। वे सब-के-सब शौर्यसम्पन्न, युधिष्ठिरके प्रति भक्ति रखनेवाले, प्रसन्नचित्त एवं धर्मराजके आश्रित हैं मौर्वीभुजाग्रप्रहितान्‌ सम तात दोधूयमानेन धनुर्गुणेन । गाण्डीवनुन्नान्‌ स्तनयित्नुघोषा- नजिद्दागान्‌ कच्चिदनुस्मरन्ति संजय! प्रत्यंचाको बारंबार हिलाकर और कानोंतक खींचकर अँगुलियोंके अग्रभागसे जिनका संधान किया जाता है तथा जो गाण्डीव धनुषसे छूटकर मेघकी गर्जनाके समान सनसनाते हुए सीधे लक्ष्यतक पहुँच जाते हैं, अर्जुनके उन बाणोंको कौरवलोग बराबर याद करते हैं न?

vaiśampāyana uvāca |

sarvāś ca vīrān pṛthivīpatīnāṃ samāgatān pāṇḍavārthe niviṣṭān |

śūrān ahaṃ bhaktimataḥ śṛṇomi prītyā yuktān saṃśritān dharmarājam ||

maurvī-bhujāgra-prahitān samaṃ tāta dodhūyamānena dhanurguṇena |

gāṇḍīva-nunnān stanayitnu-ghoṣān ajihmagān kaccid anusmaranti sañjaya ||

Vaiśampāyana said: “I also hear that all the valiant kings of the earth—warriors who have gathered and taken their stand for the Pāṇḍavas’ cause—are encamped there. They are brave, devoted to Yudhiṣṭhira, glad at heart, and have sought refuge in the righteous king. And tell me, Sañjaya: do the Kauravas still remember Arjuna’s arrows—those set to the bowstring by the very tips of his fingers, drawn back to the ear as the string is made to quiver, driven forth by the Gāṇḍīva, roaring like thunderclouds, and flying straight to their mark without swerving?”

सर्वान्all
सर्वान्:
Karma
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Accusative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
वीरान्heroes/warriors
वीरान्:
Karma
TypeNoun
Rootवीर
FormMasculine, Accusative, Plural
पृथिवीपतीनाम्of the kings (lords of the earth)
पृथिवीपतीनाम्:
TypeNoun
Rootपृथिवीपति
FormMasculine, Genitive, Plural
समागतान्assembled/come together
समागतान्:
TypeAdjective
Rootसम्-आ-गम्
FormMasculine, Accusative, Plural, क्त (past passive participle)
पाण्डव-अर्थेfor the sake of the Pandavas
पाण्डव-अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ
FormMasculine, Locative, Singular
निविष्टान्settled/encamped/entered
निविष्टान्:
TypeAdjective
Rootनि-विश्
FormMasculine, Accusative, Plural, क्त (past passive participle)
शूरान्valiant men
शूरान्:
Karma
TypeNoun
Rootशूर
FormMasculine, Accusative, Plural
अहम्I
अहम्:
Karta
TypePronoun
Rootअहम्
FormNominative, Singular
भक्तिमतःdevoted
भक्तिमतः:
TypeAdjective
Rootभक्तिमत्
FormMasculine, Accusative, Plural
शृणोमिI hear
शृणोमि:
TypeVerb
Rootश्रु
FormPresent, First, Singular, Parasmaipada
प्रीत्याwith joy/affection
प्रीत्या:
Karana
TypeNoun
Rootप्रीति
FormFeminine, Instrumental, Singular
युक्तान्endowed/engaged
युक्तान्:
TypeAdjective
Rootयुज्
FormMasculine, Accusative, Plural, क्त (past passive participle)
संश्रितान्having taken refuge in
संश्रितान्:
TypeAdjective
Rootसम्-श्रि
FormMasculine, Accusative, Plural, क्त (past passive participle)
धर्मराजम्Dharmaraja (Yudhishthira)
धर्मराजम्:
Karma
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Accusative, Singular
मौर्वी-भुज-अग्र-प्रहितान्shot/loosed from the forepart of the arm (fingers) with the bowstring
मौर्वी-भुज-अग्र-प्रहितान्:
TypeAdjective
Rootप्रहित
FormMasculine, Accusative, Plural, क्त (past passive participle)
सम्fully/together
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम्
तातO dear (son)
तात:
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
दोधूयमानेनby (the bowstring) being repeatedly shaken
दोधूयमानेन:
Karana
TypeAdjective
Rootदुधूयमान
FormNeuter, Instrumental, Singular, शानच् (present participle, middle sense)
धनुः-गुणेनwith the bowstring
धनुः-गुणेन:
Karana
TypeNoun
Rootधनुगुण
FormMasculine, Instrumental, Singular
गाण्डीव-नुन्नान्impelled/shot by the Gandiva (bow)
गाण्डीव-नुन्नान्:
TypeAdjective
Rootनुन्न
FormMasculine, Accusative, Plural, क्त (past passive participle)
स्तनयित्नु-घोषान्having a thunder-like sound
स्तनयित्नु-घोषान्:
TypeAdjective
Rootघोष
FormMasculine, Accusative, Plural
अजिह्वगान्snake-like (lit. tongue-less moving ones)
अजिह्वगान्:
TypeAdjective
Rootअजिह्वग
FormMasculine, Accusative, Plural
कच्चित्whether indeed?
कच्चित्:
TypeIndeclinable
Rootकच्चित्
अनुस्मरन्तिdo they remember repeatedly?
अनुस्मरन्ति:
TypeVerb
Rootअनु-स्मृ
FormPresent, Third, Plural, Parasmaipada
संजयO Sanjaya
संजय:
TypeNoun
Rootसंजय
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
Sañjaya
P
Pāṇḍavas
K
Kauravas
Y
Yudhiṣṭhira (Dharmarāja)
A
Arjuna
G
Gāṇḍīva (bow)