Shloka 66
Drupada’s Alarm and Inquiry Regarding Śikhaṇḍinī (द्रुपदस्य भय-विमर्शः)
व्रतमेतन््मम सदा पृथिव्यामपि विश्रुतम् । स्त्रियां स्त्रीपूर्वके चैव स्त्रीनाम्नि स्त्रीसरूपिणि,न मुज्चेयमहं बाणमिति कौरवनन्दन । कौरवनन्दन! इस भूमण्डलमें भी मेरा यह व्रत प्रसिद्ध है कि जो स्त्री हो, जो पहले स्त्री रहकर पुरुष हुआ हो, जिसका नाम स्त्रीके समान हो तथा जिसका रूप एवं वेष-भूषा स्त्रियोंके समान हो, इन सबपर मैं बाण नहीं छोड़ सकता
vratam etan mama sadā pṛthivyām api viśrutam | striyāṃ strīpūrvake caiva strīnāmni strīsarūpiṇi na muñceyam ahaṃ bāṇam iti kauravanandana |
Bhīṣma sprach: „Dieser mein Schwur ist auf der ganzen Erde bekannt: Ich werde keinen Pfeil lösen gegen eine Frau, noch gegen einen, der einst Frau war und später Mann wurde, noch gegen einen, dessen Name weiblich ist, noch gegen einen, dessen Gestalt und Gewand einer Frau gleichen. So ist meine Selbstzucht, o Freude der Kurus.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma articulates a self-binding ethical limit in warfare: even in battle he will not attack those he classifies as ‘woman’ or woman-associated (by prior gender, name, or appearance). The verse highlights how personal vows and dharma-based restraints can override tactical advantage.
In the Udyoga Parva’s war-preparation context, Bhīṣma explains to a Kuru prince that his famous vow prevents him from shooting certain opponents—especially those connected with womanhood—foreshadowing how such a rule can be used strategically against him in the coming conflict.