Shloka 23
Bhīṣma’s Appraisal of Pāṇḍava-Alliance Warriors (Śikhaṇḍin, Dhṛṣṭadyumna, and Allied Kings)
हतान्येकरथेनाजी कस्तस्य सदृशो रथ: । वज्र आदि भाँति-भाँतिके श्रेष्ठ आयुध भी उस रथमें विद्यमान हैं। अर्जुनने युद्धमें एकमात्र उस रथकी सहायतासे हिरण्यपुरमें निवास करनेवाले सहस्रों दानवोंका संहार किया है। उसके समान दूसरा कौन रथ हो सकता है? ।।
hatāny ekaratheṇājau kas tasya sadṛśo rathaḥ | vajrādīni bhānti-bhāntike śreṣṭhāny āyudhāni api tasmin rathe vidyamānāni | arjunena yuddhe ekamātra-tasya rathasya sahāyatāyā hiranyapure nivāsa-karṇāṃ sahasrāṇāṃ dānavānāṃ saṃhāraḥ kṛtaḥ | tasya samaḥ dvitīyaḥ kaḥ ratho bhavitum arhati || eṣa hanyād dhi saṃrambhī balavān satyavikramaḥ ||
Bhishma sprach: „Im Kampf sind mit jenem einen Wagen so viele erschlagen worden—welcher andere Wagen könnte ihm gleichen? In ihm sind die besten Waffen vieler Arten vorhanden, wie der Vajra und andere. Mit der Hilfe dieses einen Wagens allein vernichtete Arjuna im Krieg Tausende von Dānavas, die in Hiraṇyapura wohnten. Welcher zweite Wagen könnte ihm entsprechen? Wahrlich, wenn ihn grimmiger Entschluss erfasst, wird dieser Mächtige—dessen Tapferkeit sich als wahr erweist—seine Feinde gewiss niederstrecken.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma underscores that true martial excellence is not mere aggression but proven capability guided by discernment: overwhelming power (symbolized by the incomparable chariot and supreme weapons) functions as a moral and political deterrent, warning that provoking a righteous, resolute warrior can lead to decisive destruction.
In Udyoga Parva’s pre-war counsel, Bhishma highlights Arjuna’s extraordinary war record—his destruction of thousands of Dānavas in Hiraṇyapura with the aid of a single, uniquely equipped chariot—arguing that no equal chariot exists and that Arjuna, when stirred to resolve, is certain to slay enemies.