Shloka 32
भीष्मस्य सेनापत्यप्रतिज्ञा तथा रथसंख्यावर्णनम् | Bhishma Accepts Command and Enumerates Kaurava Strength
गृध्रोदरे वा वस्तव्यं पुरे वा नागसाह्वये । प्रतिज्ञातं मया तच्च सभामध्ये नराधम,कर्ताह तद् वचः सत्यं सत्येनैव शपामि ते । “नराधम! तुझे या तो मरकर गीधके पेटमें निवास करना चाहिये या हस्तिनापुरमें जाकर छिप जाना चाहिये। मैंने सभामें जो प्रतिज्ञा की है, उसे अवश्य सत्य कर दिखाऊँगा। यह बात मैं सत्यकी ही शपथ खाकर तुझसे कहता हूँ
sañjaya uvāca |
gṛdhrodare vā vastavyaṃ pure vā nāgasāhvaye |
pratijñātaṃ mayā tacca sabhāmadhye narādhama,
kartāha tad vacaḥ satyaṃ satyenaiva śapāmi te |
Sañjaya sprach: „O du Elend unter den Menschen! Entweder wirst du im Bauch eines Geiers wohnen (das heißt: erschlagen werden), oder du wirst in die Stadt namens Nāgasāhvaya (Hastināpura) gehen und dich verbergen. Was ich mitten in der Versammlung gelobt habe, das werde ich gewiss wahr machen. Ich schwöre es dir bei der Wahrheit selbst: Ich werde jene Worte erfüllen.“
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds satya (truth) as an ethical force: a public vow made in the sabhā is treated as binding, and the speaker frames its fulfillment as a matter of honor and moral certainty, even invoking an oath ‘by truth itself’ to underscore accountability.
Sañjaya reports a harsh ultimatum directed at a condemned opponent: either be killed (figuratively ‘live in a vulture’s belly’) or flee to and hide in Nāgasāhvaya (Hastināpura). The speaker insists that a prior pledge made publicly in the assembly will be carried out without fail.