Shloka 23
ब॒हस्पतिरु्वाच देवा भीता: शक्रमकामयन्त त्वया त्यक्तं महदैन्द्रं पद तत् तदा देवा: पितरो<थर्षयश्न गन्धर्वमुख्याश्न समेत्य सर्वे,बृहस्पति बोले--शक्र! आपने जब उस महान् इन्द्र-यदका परित्याग कर दिया, तब देवतालोग भयभीत होकर दूसरे किसी इन्द्रकी कामना करने लगे। तब देवता, पितर, ऋषि तथा मुख्य गन्धर्व--सब मिलकर राजा नहुषके पास गये। शक्र! वहाँ उन्होंने नहुषसे इस प्रकार कहा--“आप हमारे राजा होइये और सम्पूर्ण विश्वकी रक्षा कीजिये।” यह सुनकर नहुषने उनसे कहा--“मुझमें इन्द्र बननेकी शक्ति नहीं है, अतः आपलोग अपने तप और तेजसे मुझे आप्यायित (पुष्ट) कीजिये”
bṛhaspatir uvāca—devā bhītāḥ śakram akāmayanta; tvayā tyaktaṁ mahad aindraṁ padaṁ tat. tadā devāḥ pitaraḥ atha ṛṣayaś ca gandharva-mukhyāś ca sametya sarve rājānaṁ nahuṣaṁ samupāgaman. śakra! tatra te nahuṣam idam ūcuḥ—“bhavān asmākaṁ rājā bhavatu, samastaṁ viśvaṁ ca rakṣatu.” etac chrutvā nahuṣaḥ pratyuvāca—“na me śaktir indratve; tasmāt tapo-tejobhyāṁ mām āpyāyayata.”
Bṛhaspati sprach: „O Śakra, als du jenen großen Rang Indras aufgabst, wurden die Götter von Furcht ergriffen und begehrten einen anderen Indra an deiner Statt. Da versammelten sich die Götter, die Pitṛs, die Ṛṣis und die vornehmsten Gandharvas und gingen gemeinsam zu König Nahuṣa. Dort sprachen sie zu ihm: ‚Sei unser König und beschütze die ganze Welt.‘ Als Nahuṣa dies hörte, erwiderte er: ‚Ich besitze nicht die Kraft, Indra zu werden; darum stärkt und ermächtigt mich durch eure Askese und euren geistigen Glanz.‘“
इन्द्र उवाच
Educational Q&A
Authority is not merely a title but a burden requiring inner capacity (śakti). When a leader’s post becomes vacant, the community seeks stability, yet rightful rule should be grounded in competence and moral-spiritual strength; hence Nahuṣa asks to be empowered by tapas and tejas rather than accepting power lightly.
After Indra (Śakra) abandons his post, the frightened gods and allied celestial groups approach King Nahuṣa and request him to become their ruler and protect the world. Nahuṣa hesitates, saying he lacks the power to be Indra, and asks them to strengthen him through their austerity and spiritual radiance.