Shloka 1
Ulūka’s Provocation and Keśava’s Counter-Message (उलूकदूत्ये केशवप्रत्युत्तरम्)
अफड-#-र- जा (उलूकदूतागमनपर्व) षष्टयधिकशततमो<ध्याय: दुर्योधनका उलूकको दूत बनाकर पाण्डवोंके पास भेजना और उनसे कहनेके लिये संदेश देना संजय उवाच हिरण्वत्यां निविष्टेषु पाण्डवेषु महात्मसु । न्यविशन्त महाराज कौरवेया यथाविधि,संजय कहते हैं--महाराज! महात्मा पाण्डवोंने जब हिरण्वती नदीके तटपर अपना पड़ाव डाल दिया, तब कौरवोंने भी विधिपूर्वक दूसरे स्थानपर अपनी छावनी डाली इस प्रकार श्रीमह्याभारत उद्योगपर्वके अन्तर्गत उलूकदूतागगनपर्वमें दुर्योधनवाक्यविषयक एक सौ साठवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ १६० ॥/ है ० बक। है २ >> एकषष्ट्याधिकशततमोड< ध्याय: पाण्डवोंके शिविरमें पहुँचकर उलूकका भरी सभामें दुर्योधनका संदेश सुनाना संजय उवाच सेनानिवेशं सम्प्राप्त: कैतव्य: पाण्डवस्य ह । समागतः: पाण्डवेयैर्युधेष्ठटिमभाषत
sañjaya uvāca |
hiraṇvatyāṁ niviṣṭeṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu |
nyaviśanta mahārāja kauraveyā yathāvidhi ||
Sañjaya sprach: O König, als die hochgesinnten Pāṇḍavas ihr Lager am Ufer der Hiraṇvatī aufgeschlagen hatten, errichteten auch die Kauravas, in gebührender Ordnung und nach rechtem Verfahren, ihr Lager an einem anderen Ort. Die Szene zeigt die Disziplin und das bedachte Vorgehen beider Seiten, während der Konflikt dem offenen Krieg entgegentreibt, und wie äußere Korrektheit einen tiefen moralischen Riss verdeckt.
संजय उवाच
Educational Q&A
Even as war approaches, both sides maintain outward order (yathāvidhi). The verse highlights the tension between external propriety and the deeper ethical crisis: disciplined procedure cannot by itself rectify adharma or avert consequences.
Sañjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that the Pāṇḍavas have established their camp by the Hiraṇvatī river, and the Kauravas have likewise set up their camp in a prescribed, orderly manner—setting the stage for the ensuing diplomatic and military developments.