Shloka 6
Vidurā–Putra Saṃvāda: Utsāha, Kīrti, and Kṣātra Resolve
Udyoga-parva 131
श्रोत्रियस्थेव ते राजन् मन्दकस्याविपक्चित: । अनुवाकहता बुद्धिर्धर्ममेवैकमी क्षते,राजन! जैसे वेदके अर्थको न जाननेवाले अज्ञ वेदपाठीकी बुद्धि केवल वेदके मन्त्रोंकी आवृत्ति करनेमें ही नष्ट हो जाती है और केवल मन्त्रपाठमात्र धर्मपर ही दृष्टि रहती है, उसी प्रकार तुम्हारी बुद्धि भी केवल शान्तिधर्मको ही देखती है
śrotriyastha iva te rājan mandakasya avipakvitaḥ | anuvākahatā buddhir dharmam evai kam īkṣate ||
Vāyu sprach: „O König, dein Verständnis gleicht dem eines stumpfen, noch unreifen Veda-Rezitators, der den Sinn nicht erfasst: Sein Geist wird durch bloßes Wiederholen der Lektionen zermürbt, und er sieht ‘Dharma’ nur als Rezitation. Ebenso ist dein Denken allein auf den Dharma des Friedens gerichtet und vermag in dieser Krise die umfassendere Forderung der Gerechtigkeit nicht zu erkennen.“
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
Mere attachment to a single form of dharma—here, peace—without mature discernment can become a limitation. True righteousness requires understanding meaning and context, not just repeating a principle or practice.
Vāyu addresses the king and rebukes him for a one-sided fixation on ‘śānti-dharma’ (peaceful policy). He compares the king’s mindset to an uncomprehending Veda-reciter who repeats lessons without grasping their sense, implying the king is missing the broader ethical demands of the situation.