Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

उद्योगपर्व — अध्याय १२५: दुर्योधनस्य प्रत्युत्तरम्

Duryodhana’s Reply in the Kuru Assembly

अभिवादयमानं त्वां शिरसा राजकुञ्जर: । पाणिश्यां प्रतिगृह्नातु धर्मराजो युधिछिर:,“हम चाहते हैं कि नृपश्रेष्ठ धर्मराज युधिष्ठिर तुम्हें मस्तक झुकाकर प्रणाम करते देख दोनों हाथोंसे पकड़ (कर हृदयसे लगा) लें

abhivādayamānaṁ tvāṁ śirasā rāja-kuñjaraḥ | pāṇibhyāṁ pratigṛhṇātu dharmarājo yudhiṣṭhiraḥ ||

Vaiśampāyana sprach: „Möge Dharmarāja Yudhiṣṭhira, der königliche Elefant unter den Königen, dich mit beiden Händen empfangen und an sein Herz ziehen, während er sein Haupt in ehrerbietigem Gruß vor dir neigt.“

अभिवादयमानम्saluting
अभिवादयमानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअभिवादयत् (अभि+√वद्, णिच्)
FormMasculine, Accusative, Singular
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, Accusative, Singular
शिरसाwith (his) head; by bowing the head
शिरसा:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
राजकुञ्जरःthe royal elephant (a great king)
राजकुञ्जरः:
Karta
TypeNoun
Rootराजकुञ्जर
FormMasculine, Nominative, Singular
पाणिश्याम्in/into the hand(s) (hand-clasp)
पाणिश्याम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाणिश्या
FormFeminine, Locative, Singular
प्रतिगृह्णातुmay (he) accept/receive
प्रतिगृह्णातु:
Karta
TypeVerb
Rootप्रति+√ग्रह्
FormImperative (Vidhi-lin), 3rd, Singular, Parasmaipada
धर्मराजःKing of Dharma (Yudhiṣṭhira)
धर्मराजः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मराज
FormMasculine, Nominative, Singular
युधिष्ठिरःYudhiṣṭhira
युधिष्ठिरः:
Karta
TypeNoun
Rootयुधिष्ठिर
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
D
Dharma-rāja Yudhiṣṭhira

Educational Q&A

True royal strength is shown through dharmic humility—honouring worthy persons with reverence and wholehearted acceptance rather than pride or hostility.

Vaiśampāyana describes Yudhiṣṭhira’s intended reception of someone: he bows his head in greeting and, with both hands, welcomes the person warmly—an image of respectful, conciliatory conduct in the tense pre-war setting of the Udyoga Parva.