Shloka 2
गालवस्य विषादः तथा विष्णुप्रयाणम्
Gālava’s Despair and Resolve to Seek Viṣṇu
ज्ञातीनां दुःखकर्तारें बन्धूनां शोकवर्धनम् । सुहृदां क्लेशदातारं द्विषतां हर्षवर्धनम्,जनमेजयने कहा--भगवन्! दुर्योधनका अनर्थकारी कार्योंमें ही अधिक आग्रह था। पराये धनके प्रति अधिक लोभ रखनेके कारण वह मोहित हो गया था। दुर्जनोंमें ही उसका अनुराग था। उसने मरनेका ही निश्चय कर लिया था। वह कुट॒म्बीजनोंके लिये दुःख-दायक और भाई-बन्धुओंके शोकको बढ़ानेवाला था। सुहृदोंको क्लेश पहुँचाता और शत्रुओंका हर्ष बढ़ाता था। ऐसे कुमार्गपर चलनेवाले इस दुर्योधनको उसके भाई-बन्धु रोकते क्यों नहीं थे? कोई सुहृद, स्नेही अथवा पितामह भगवान् व्यास उसे सौहार्दवश मना क्यों नहीं करते थे?
jñātīnāṃ duḥkhakartāraṃ bandhūnāṃ śokavardhanam | suhṛdāṃ kleśadātāraṃ dviṣatāṃ harṣavardhanam ||
Janamejaya sprach: „Einer, der den Seinen Kummer bereitet, die Trauer der Verwandten vermehrt, den Wohlgesinnten Leid zufügt und die Freude der Feinde steigert—warum wurde ein solcher Duryodhana, der den Weg ins Verderben beschritt, nicht von Brüdern und Familie zurückgehalten? Warum redete ihm kein Freund, kein liebevoller Ältester, ja nicht einmal der ehrwürdige Großvater Vyāsa aus Wohlwollen zu?“
जनमेजय उवाच
Educational Q&A
A person’s wrongdoing is measured not only by personal intent but by its social fallout: harming one’s own kin, burdening well-wishers, and empowering enemies signals a collapse of dharma. The verse also raises the ethical responsibility of elders and friends to offer timely counsel and restraint when someone is bent on destructive choices.
In the Udyoga Parva’s lead-up to war, King Janamejaya questions why Duryodhana—portrayed as a source of suffering for his own family and a cause of joy for enemies—was not checked by his brothers, relatives, friends, or by the sage Vyāsa. The question frames the tragedy as both individual obstinacy and a failure of corrective counsel within the Kuru household.