Shloka 5
स्त्री-विलापः — गान्धार्याः रणभूमिदर्शनं शापवचनं च
Battlefield Lament and Gāndhārī’s Curse
आततपे क्लाम्यमानानां विविधानामिव स््रजाम् । क्लान्तानामपि नारीणां श्रीर्जहाति न वै तनू:,श्रीकृष्ण! अपने जीवनबन्धुके मारे जानेसे अनाथ हुई यह रानी काँपती हुई मधुर स्वरसे विलाप कर रही है। घामसे मुरझाती हुई नाना प्रकारकी पुष्पमालाओंके समान ये राज-रानियाँ धूपसे तप गयीं हैं, तो भी इनके शरीरोंको सौन्दर्य--श्री छोड़ नहीं रही है
Vaiśampāyana uvāca: ātatape klāmyamānānāṃ vividhānām iva srajām | klāntānām api nārīṇāṃ śrīr jahāti na vai tanūḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Wie Girlanden aus vielerlei Blumen, die unter der Hitze erschlaffen und welken, wurden die Frauen von der Sonne versengt und ermattet; doch selbst in ihrer Müdigkeit verließen Schönheit und königlicher Glanz ihre Körper nicht wirklich. Die Szene zeigt die grausame Nachwirkung des Krieges: Trauer und körperliches Leid tilgen die angeborene Würde nicht, und die Überlebenden—vor allem die verwitweten Königinnen—verdienen Verehrung, nicht Vernachlässigung.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even amid extreme suffering and exhaustion after war, the survivors retain inherent dignity and auspicious radiance (śrī). The verse invites ethical regard and compassion toward bereaved women rather than viewing them as diminished by tragedy.
In Strīparva’s lamentation scenes, the women—especially royal women—are described as scorched by heat and worn out, compared to flower garlands wilting in the sun; yet their beauty and royal splendor remain, highlighting the poignancy of their grief in the war’s aftermath.