Shloka 22
Gāndhārī’s Battlefield Survey: The Fallen and the Onset of Funeral Rites (शल्य-भगीरथ-भीष्म-द्रोणादि-दर्शनम्)
नास्ति युद्धे कृती कश्रिन्न विद्वान् न पराक्रमी | यत्र शान्तनवो भीष्म: शेतेडद्य निहत: शरै:,जब ये शान्तनुनन्दन भीष्म भी आज शत्रुओंके बाणोंसे मारे जाकर सो रहे हैं तो यही कहना पड़ता है कि 'युद्धमें न कोई कुशल है, न विद्वान् है और न पराक्रमी ही है”
nāsti yuddhe kṛtī kaścin na vidvān na parākramī | yatra śāntanavo bhīṣmaḥ śete ’dya nihataḥ śaraiḥ ||
Vaiśampāyana sprach: Im Krieg gibt es niemanden, den man wahrhaft geschickt, gelehrt oder auch nur wirklich heldenhaft nennen könnte—wenn Bhīṣma, der Sohn Śāntanus, heute von Pfeilen niedergeworfen daliegt. Die Szene selbst verurteilt den Hochmut des Krieges: Wenn ein so gerechter und mächtiger Ältester zu einem Lager aus Schaft und Spitze herabgesetzt werden kann, dann erscheinen Sieg und Tapferkeit hohl, und der moralische Preis der Schlacht tritt offen zutage.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse undercuts the glorification of war: when even Bhīṣma—renowned for wisdom, discipline, and valor—lies felled by arrows, claims of true skill, learning, or heroism in war become morally suspect. It points to the futility and ethical devastation inherent in violent conflict.
After the catastrophic Kurukṣetra war, the narrator highlights Bhīṣma lying incapacitated on the battlefield (the famous bed of arrows). This image becomes evidence for a lament: war spares neither the great nor the righteous, and its outcomes mock human pride.