Shloka 16
Gāndhārī’s Battlefield Survey: The Fallen and the Onset of Funeral Rites (शल्य-भगीरथ-भीष्म-द्रोणादि-दर्शनम्)
Devanagari script
एष तप्त्वा रणे शत्रून् शस्त्रतापेन वीर्यवान् । नरसूर्यो5स्तमभ्येति सूर्योडस्तमिव केशव,केशव! जैसे सूर्य सारे जगत्को ताप देकर अस्ताचलको चले जाते हैं, उसी तरह ये पराक्रमी मानवसूर्य रणभूमिमें अपने शस्त्रोंके प्रतापसे शत्रुओंकी संतप्त करके अस्त हो रहे हैं
Translation
Vaiśampāyana sprach: „O Keśava, wie die Sonne, nachdem sie die ganze Welt mit ihrer Glut erhitzt hat, dem Untergang entgegenzieht, so geht auch dieser tapfere ‚Sonne unter den Menschen‘, der auf dem Schlachtfeld die Feinde durch die Macht seiner Waffen versengte, nun seinem Niedergang entgegen.“
Word by Word
एषःthis (man/hero)
एषः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
तप्त्वाhaving scorched/tormented
तप्त्वा:
TypeVerb
Rootतप्
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
रणेin battle
रणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootरण
FormMasculine, Locative, Singular
शत्रून्enemies
शत्रून्:
Karma
TypeNoun
Rootशत्रु
FormMasculine, Accusative, Plural
शस्त्रतापेनby the heat/ardor of (his) weapons
शस्त्रतापेन:
Karana
TypeNoun
Rootशस्त्रताप
FormMasculine, Instrumental, Singular
वीर्यवान्mighty, valorous
वीर्यवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular
नरसूर्यःsun among men
नरसूर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootनरसूर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्तम्to setting (sunset), to disappearance
अस्तम्:
TypeIndeclinable
Rootअस्तम्
अभ्येतिgoes towards, approaches
अभ्येति:
TypeVerb
Rootअभि-इ
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada
सूर्यःthe sun
सूर्यः:
Karta
TypeNoun
Rootसूर्य
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्तम्to setting
अस्तम्:
TypeIndeclinable
Rootअस्तम्
इवlike, as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
केशवO Keshava
केशव:
Sampradana
TypeNoun
Rootकेशव
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes