Shloka 12
अध्याय २१ — गान्धार्या वैकर्तनदर्शनम्
Gāndhārī’s Viewing of Vaikartana/Karṇa
'प्राणनाथ! निश्चय ही तुमपर आचार्यका दिया हुआ शाप लागू हो गया, जिससे इस पृथ्वीने तुम्हारे रथके पहियेको ग्रस लिया, तभी युद्धमें शोभा पानेवाले अर्जुनने रणभूमिमें अपने बाणसे तुम्हारा सिर काट लिया” ।। हाहा धिगेषा पतिता विसंज्ञा समीक्ष्य जाम्बूनदबद्धकक्षम् कर्ण महाबाहुमदीनसत्त्वं सुषेणमाता रुदती भृशार्ता,हाय! हाय! मुझे धिक्कार है। सुवर्ण-कवचधारी उदार हृदय महाबाहु कर्णको इस अवस्थामें देखकर अत्यन्त आतुर हो रोती हुई सुषेणकी माता मूर्च्छिंत होकर गिर पड़ी
prāṇanātha! niścaya hi tumapar ācāryakā diyā huā śāpa lāgū ho gayā, jisase is pṛthvīne tumhāre rathake pahiyeko grasa liyā, tabhī yuddhameṃ śobhā pānevāle arjunane raṇabhūmimeṃ apane bāṇase tumhārā śira kāṭ liyā. hā hā dhig eṣā patitā visaṃjñā samīkṣya jāmbūnadabaddhakakṣam karṇa mahābāhum adīnasattvaṃ suṣeṇamātā rudatī bhṛśārtā, hāya! hāya! mujhe dhikkār hai. suvarṇa-kavacadhārī udār hṛdaya mahābāhu karṇako is avasthāmeṃ dekhakar atyanta ātura ho rotī huī suṣeṇakī mātā mūrcchita hokar gir paṛī.
Vaiśampāyana sprach: „O Herr meines Lebens! Gewiss ist der vom Lehrer ausgesprochene Fluch an dir in Erfüllung gegangen: Die Erde verschlang das Rad deines Wagens, und dann hieb Arjuna—im Kampf ruhmreich—dir auf dem Schlachtfeld mit seinem Pfeil das Haupt ab.“ Als die Mutter Sushenas Karṇa sah, den großarmigen Helden von ungebrochenem Mut, die Hüfte mit goldenem Schmuck umgürtet, schrie sie in stechendem Schmerz: „Weh, weh—Schande über mich!“ Und von Kummer überwältigt sank sie ohnmächtig zu Boden.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the convergence of destiny (a curse ripening at the decisive instant) and human action in war, and it foregrounds the ethical aftermath: the true cost of victory is measured in irreversible loss and the grief borne by families, especially mothers.
Vaiśampāyana recounts that Karṇa’s chariot wheel was seized by the earth due to a teacher’s curse, leaving him vulnerable; Arjuna then struck and severed his head. Immediately after, Suṣeṇa’s mother sees Karṇa’s fallen body, cries out in anguish, and faints.