Shloka 426
स्त्रीपर्व — अध्याय १५: गान्धारी-युधिष्ठिर-संवादः
Gandhārī’s Confrontation and Consolation of Yudhiṣṭhira
असिद्धानुनये कृष्णे यदुवाच महामति: । वैशम्पायनजी कहते हैं--जनमेजय! गान्धारीने बहू द्रौपदी और यशस्विनी कुन्तीसे कहा--“बेटी! इस प्रकार शोकसे व्याकुल न होओ। देखो, मैं भी तो दुःखमें डूबी हुई हूँ। मैं समझती हूँ, समयके उलट-फेरसे प्रेरित होकर यह सम्पूर्ण जगत्का विनाश हुआ है, जो स्वभावसे ही रोमांचकारी है। यह काण्ड अवश्यम्भावी था, इसीलिये प्राप्त हुआ है। जब संधि करानेके विषयमें श्रीकृष्णकी अनुनय-विनय सफल नहीं हुई, उस समय परम बुद्धिमान् विदुरजीने जो महत्त्वपूर्ण बात कही थी, उसीके अनुसार यह सब कुछ सामने आया है
asiddhānunaye kṛṣṇe yad uvāca mahāmatiḥ | vaiśampāyana uvāca—janamejaya! gāndhārīne bahū draupadīṃ ca yaśasvinīṃ kuntīṃ ca uvāca—“beti! evaṃ śokena vyākulā mā bhava. paśya, aham api duḥkhe nimagnā asmi. manye kāla-viparyayapreritena asya sarvasya jagato vināśaḥ saṃvṛttaḥ, yaḥ svabhāvata eva romāñcakaraḥ. eṣa kāṇḍaḥ avaśyambhāvī āsīt, tasmāt prāptaḥ. yadā sandhi-karaṇe śrīkṛṣṇasya anunaya-vinayaḥ na siddhaḥ, tadā paramabuddhimān viduraḥ yāṃ mahatīṃ vācaṃ uvāca, tadanusāreṇa idaṃ sarvaṃ pratyakṣam abhavat.”
Vaiśaṃpāyana sprach: „Janamejaya, Gandhārī sagte zu ihren Schwiegertöchtern, Draupadī und der ruhmreichen Kuntī: ‚Mein Kind, lass dich nicht so vom Kummer überwältigen. Sieh — auch ich bin im Leid versunken. Ich begreife, dass durch die Umkehr der Zeit (Kāla) die Vernichtung dieser ganzen Welt herbeigekommen ist — ein Ereignis, das seiner Natur nach erschauern lässt. Dieses Unheil war unabwendbar; darum ist es eingetroffen. Als Śrī Kṛṣṇas versöhnliches Flehen um Frieden scheiterte, entfaltete sich alles genau nach den gewichtigen Worten, die der höchst weise Vidura damals gesprochen hatte.‘“
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames the catastrophe as the result of Kāla (Time/fate) and inevitability, while also underscoring the ethical tragedy that even sincere peace-making (Kṛṣṇa’s entreaty) can fail; wise counsel (Vidura’s warning) proves true, and grief must be borne with steadiness and perspective.
After the war, Gandhārī addresses Draupadī and Kuntī, urging them not to be consumed by sorrow. She interprets the devastation as an inevitable turn of Time and recalls that when Kṛṣṇa’s attempt to broker peace did not succeed, Vidura had spoken a significant warning—now fulfilled by events.