Shloka 12
Adharmic Victory as Unstable; Rules of Restraint, Mediation, and Conciliation (अधर्मविजय-अध्रुवत्व तथा क्षमा-नयः)
जो कोई धर्मका लोप और मर्यादाको भंग करके विजय पाता है, उसके इस बर्तावका विजयाभिलाषी नरेशको अनुसरण नहीं करना चाहिये। धर्मके द्वारा प्राप्त हुई विजयसे बढ़कर दूसरा कौन-सा लाभ हो सकता है? ।।
bhīṣma uvāca | yo ko'pi dharmasya lopaṁ maryādāyāś ca bhaṅgaṁ kṛtvā vijayaṁ prāpnoti, tasya etādṛśaṁ vyavahāraṁ vijayābhilāṣiṇā nṛpeṇa nānusaraṇīyam | dharmeṇa prāptād vijayāt paraṁ dvitīyaṁ ko nāma lābhaḥ syāt? || sahasā anāryabhūtāni kṣipram eva prasādayet | sāntvena bhogadānena sa rājñāṁ paramo nayaḥ ||
Bhishma sprach: Ein König, der nach Sieg verlangt, soll nicht das Verhalten dessen nachahmen, der gewinnt, indem er das Dharma zerstört und die gesetzten Grenzen bricht. Welcher Gewinn könnte größer sein als ein Sieg, der durch das Dharma selbst errungen wird? Darum soll ein siegreicher Herrscher selbst unzivilisierte oder fremde Elemente im Volk rasch durch sanfte Worte und durch die Gewährung von Genussgütern und Vorräten für sich gewinnen; dies ist wahrlich die höchste Staatsklugheit der Könige.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Victory is not truly beneficial if achieved by violating dharma and social bounds; the highest gain is a dharma-based victory. A ruler should govern by ethical means and stabilize rule through conciliation and welfare-giving rather than lawless force.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma advises Yudhishthira on proper royal conduct: do not emulate unrighteous conquerors, and after victory, pacify potentially hostile or outsider groups swiftly through gentle speech and material benefits.