Shloka 35
राष्ट्रगुप्ति-संग्रहः
Protection of the Realm and Principles of Revenue & Local Administration
प्राकारं भृत्यभरणं व्ययं संग्रामतो भयम् । योगक्षेमं च सम्प्रेक्ष्य गोमिन: कारयेत् करम्,नगरकी रक्षाके लिये चहारदिवारी बनवानी है, सेवकों और सैनिकोंका भरण-पोषण करना है, अन्य आवश्यक व्यय करने हैं, युद्धके भयको टालना है तथा सबके योग-क्षेमकी चिन्ता करनी है, इन सब बातोंकी आवश्यकता दिखाकर राजा धनवान वैश्योंसे कर वसूल करे
prākāraṃ bhṛtyabharaṇaṃ vyayaṃ saṅgrāmato bhayam | yogakṣemaṃ ca samprekṣya gomināḥ kārayet karam ||
Bhishma sprach: „Nachdem er die Notwendigkeit bedacht hat, Befestigungen zu errichten, Diener und Truppen zu unterhalten, andere unerlässliche Ausgaben zu bestreiten, die aus dem Krieg erwachsenden Gefahren abzuwenden und das yoga-kṣema —Wohlergehen und Sicherheit— aller zu gewährleisten, soll der König von den wohlhabenden Vaiśyas, die Vieh und Mittel besitzen, Steuern erheben. Der ethische Kern ist: Besteuerung ist gerechtfertigt, wenn sie transparent an öffentlichen Schutz, Verwaltung und das Gemeinwohl gebunden ist.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Taxation is ethically warranted when the king levies it with clear regard to public needs—defense, administration, necessary expenses, and the welfare-security (yoga-kṣema) of the people—rather than for personal indulgence.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma advises the king on practical governance: after assessing expenses like fortifications, maintenance of staff and troops, and protection from war-related threats, the king should collect taxes from prosperous Vaiśyas (notably those with cattle/wealth) to fund these responsibilities.