Shloka 4
दुर्ग-निवेश-राजधर्मः | Fortified Capital and the King’s Residential Polity
Rājadharma
इसलिये मैं तुम्हारे समक्ष दुर्गनिर्माणकी क्रियाका विशेषरूपसे वर्णन करूँगा। तुम इस विषयको सुनकर वैसा ही करना और प्रयत्नपूर्वक दुर्गका निर्माण कराना ।। षड्विध॑ दुर्गमास्थाय पुराण्यथ निवेशयेत् । सर्वसम्पत्प्रधानं यद् बाहुल्यं चापि सम्भवेत्
tasmād ahaṃ tava samakṣaṃ durganirmāṇakriyāyāḥ viśeṣarūpeṇa varṇayiṣyāmi | tvaṃ etad viṣayaṃ śrutvā tathaiva kuryāḥ prayatnapūrvakaṃ durgasya nirmāṇaṃ kārayet || ṣaḍvidhaṃ durgam āsthāya purāṇy atha niveśayet | sarvasampatpradhānaṃ yad bāhulyaṃ cāpi sambhavet ||
Darum will ich euch ausführlich das Verfahren zum Bau einer Festung schildern. Nachdem ihr dies vernommen habt, sollt ihr entsprechend handeln und mit eifrigem Bemühen die Festung errichten lassen. Hat man eine der sechs Arten von Festungen gegründet, so soll man sodann die Städte darin ansiedeln—und jene Anordnung wählen, in der Vorräte und Mittel an erster Stelle stehen und in der auch Überfluss gesichert werden kann.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should plan fortification systematically: choose an appropriate type of fort, then organize settlements so that security is matched by reliable supplies and overall abundance—defense and prosperity must be designed together.
Bhīṣma, instructing on rājadharma in the Śānti Parva, announces that he will explain the detailed method of building a fort and advises the listener to implement it carefully, including the proper placement of towns and resources.