Shloka 25
Treasury Security, Protection of Informants, and the Kalakavṛkṣīya Exemplum (Śānti Parva 83)
आशीविषैश्व तस्याहुः संगतं यस्य राजभि: । बहुमित्राश्व॒ राजानो बह्नमित्रास्तथैव च,जिसका राजाओंके साथ मेल-जोल हो गया, उसकी विषधर सर्पोके साथ सड्भति हो गयी, ऐसा नीतिज्ञोंका कथन है। राजाके जहाँ बहुतसे मित्र होते हैं, वहीं उनके अनेक शत्रु भी हुआ करते हैं। राजाके आश्रित होकर जीविका चलानेवालोंको उन सभीसे भय बताया गया है। राजन! स्वयं राजासे भी उन्हें घड़ी-घड़ीमें खतरा रहता है
āśīviṣaiś ca tasyāhuḥ saṅgataṃ yasya rājabhiḥ | bahumitrāś ca rājāno bahunamitrās tathaiva ca ||
Bhishma sprach: „Die Weisen erklären: Wer in enge Gemeinschaft mit Königen tritt, ist, als wäre er in den Umgang mit giftigen Schlangen geraten. Denn Könige mögen viele Freunde haben, doch ebenso viele Feinde. Darum heißt es, dass jene, die vom Schutz eines Königs leben, von allen Seiten Grund zur Furcht haben—und selbst der König kann immer wieder zur Quelle der Gefahr werden.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Proximity to political power is inherently perilous: kings attract both allies and enemies, so those who depend on them for livelihood face danger from multiple directions, including from the king’s own changing favor.
In Shanti Parva’s instruction on conduct and governance, Bhishma warns the listener (the king) about the risks of courtly association and royal dependence, using the metaphor of venomous serpents to stress the volatility of royal circles.