Previous Verse
Next Verse

Shloka 6

धन-राजधर्म संवादः

Discourse on Wealth and Royal Duty

यो हााजिजीविषेद्‌ भैक्ष्यं कर्मणा नैव कस्यचित्‌ । समारम्भान्‌ बुभूषेत हतस्वस्तिरकिंचन: । सर्वलोकेषु विख्यातो न पुत्रपशुसंहित:,जिसके कल्याणका साधन नष्ट हो गया है, जो निरा दरिद्र है, जिसकी संसारमें कोई ख्याति नहीं है, जो स्त्री-पुत्र और पशु आदिसे सम्पन्न नहीं है तथा जो असमर्थतावश अपने पराक्रमसे किसीके राज्य या धनको लेनेकी इच्छा नहीं कर सकता, उसी मनुष्यको भीख माँगकर जीवन-निर्वाह करनेकी अभिलाषा रखनी चाहिये

yo hājijīviṣed bhaikṣyaṁ karmaṇā naiva kasyacit | samārambhān bubhūṣeta hatasvastir akiñcanaḥ | sarvalokeṣu vikhyāto na putrapaśusaṁhitaḥ ||

Arjuna sprach: „Wer leben will, soll nicht um Almosen bitten, solange er noch imstande ist, sich durch eigene Arbeit zu ernähren. Sind jedoch seine Mittel zum Wohlergehen zerstört, ist er gänzlich verarmt, ohne Halt, ohne Ruf in der Welt, ohne Frau, Kinder, Vieh oder Besitz, und vermag er aus bloßer Unfähigkeit weder kühne Unternehmungen zu wagen noch mit Gewalt fremden Reichtum oder ein Königreich an sich zu reißen, dann darf selbst ein solcher Mensch mit Recht begehren, sich durch Betteln zu erhalten.“

यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
indeed/for emphasis
:
TypeIndeclinable
Root
आजीविषेत्should live/should seek to subsist
आजीविषेत्:
TypeVerb
Rootजीव्
FormVidhi-lin (Optative), Present-system, 3rd, Singular, Parasmaipada
भैक्ष्यम्begging; alms-living
भैक्ष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootभैक्ष्य
FormNeuter, Accusative, Singular
कर्मणाby work; through (one's) labor
कर्मणा:
Karana
TypeNoun
Rootकर्मन्
FormNeuter, Instrumental, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
कस्यचित्of anyone/anybody's
कस्यचित्:
TypePronoun
Rootकिम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
समारम्भान्undertakings; enterprises
समारम्भान्:
Karma
TypeNoun
Rootसमारम्भ
FormMasculine, Accusative, Plural
बुभूषेतshould wish to be/should desire (to undertake)
बुभूषेत:
TypeVerb
Rootभू
FormVidhi-lin (Optative), Present-system (desiderative stem), 3rd, Singular, Atmanepada
हतस्वस्तिःone whose welfare/prosperity is destroyed
हतस्वस्तिः:
Karta
TypeAdjective
Rootहत-स्वस्ति
FormMasculine, Nominative, Singular
अकिञ्चनःhaving nothing; destitute
अकिञ्चनः:
Karta
TypeAdjective
Rootअकिञ्चन
FormMasculine, Nominative, Singular
सर्वलोकेषुin all worlds/among all people
सर्वलोकेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्व-लोक
FormMasculine, Locative, Plural
विख्यातःwell-known; renowned
विख्यातः:
Karta
TypeAdjective
Rootवि-ख्यात
FormMasculine, Nominative, Singular
not
:
TypeIndeclinable
Root
पुत्रपशुसंहितःendowed with sons and cattle (i.e., possessing family/wealth)
पुत्रपशुसंहितः:
Karta
TypeAdjective
Rootपुत्र-पशु-संहित
FormMasculine, Nominative, Singular

अर्जुन उवाच

A
Arjuna