Shloka 1
Purohita-Niyoga and the Brahma–Kṣatra Concord
Aila–Kaśyapa Saṃvāda
/ हि ही बक। हि मा मी - यस्या ग्रियते कन्याया वाचा सत्ये कृते पति: | तामनेन विधानेन निजो विन्देत देवर: ।। (मनु० ९।६९) त्रिसप्ततितमो< ध्याय: विद्वान सदाचारी पुरोहितकी आवश्यकता तथा ब्राह्मण और क्षत्रियमें मेल रहनेसे लाभविषयक राजा पुरूरवाका उपाख्यान भीष्म उवाच राज्ञा पुरोहित: कार्यो भवेद् विद्वान् बहुश्रुतः । उभौ समीक्ष्य धर्मार्थावप्रमेयावनन्तरम्,भीष्मजी बोले--राजन्। राजाको चाहिये कि धर्म और अर्थकी गतिको अत्यन्त गहन समझकर अविलम्ब किसी ऐसे ब्राह्मणको पुरोहित बना ले, जो विद्वान् और बहुश्रुत हो
bhīṣma uvāca | rājñā purohitaḥ kāryo bhaved vidvān bahuśrutaḥ | ubhau samīkṣya dharmārthāv aprameyāv anantaram ||
Bhishma sprach: „O König, ein Herrscher soll unverzüglich einen gelehrten Brahmanen, der in heiliger Überlieferung und Tradition weit bewandert ist, zum königlichen Priester (purohita) bestellen. Denn die Bahnen von Dharma und Artha sind überaus fein und schwer zu ermessen; darum soll der König, nachdem er beides sorgfältig geprüft hat, nicht zögern, sich eine solche Führung zu sichern.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A king should promptly appoint a learned and well-versed purohita, because discerning and balancing dharma (righteous duty/order) and artha (practical welfare/policy) is subtle and difficult; wise counsel safeguards both.
In the Shanti Parva’s instruction on governance, Bhishma begins advising the king on the necessity of a competent royal priest—someone learned and experienced—so that royal decisions align with both ethical duty and effective statecraft.