Previous Verse
Next Verse

Shloka 35

Cāturāśramya-dharma—Marks of the Four Āśramas (चातुराश्रम्यधर्मः)

अन्यायपूर्वक क्षत्रिय-धर्मकी अवहेलना करनेसे प्रवृत्ति और निवृत्ति धर्म भी उसी प्रकार बीचमें ही नष्ट हो जाते हैं, जैसे अन्धा मनुष्य रास्तेमें नष्ट हो जाता है ।। आदी प्रवर्तिते चक्रे तथैवादिपरायणे । वर्तस्व पुरुषव्यात्र संविजानामि तेडनघ,पुरुषसिंह! निष्पाप युधिष्ठिर! विधाताका यह आज्ञाचक्र (राजधर्म) आदि कालमें प्रचलित हुआ और पूर्ववर्ती महापुरुषोंका परम आश्रय बना रहा। तुम भी उसीपर चलो। मैं अच्छी तरह जानता हूँ कि तुम इस क्षात्रधर्मके मार्गपर चलनेमें पूर्णतः समर्थ हो

anyāyapūrvakaṁ kṣatriya-dharmasyāvahēlanayā pravṛtti-nivṛtti-dharmāv api tathā madhye naśyataḥ, yathāndho manuṣyo mārge naśyati. ādi pravartite cakre tathaivādi-parāyaṇe; vartasva puruṣavyāghra, saṁvijānāmi te ’nagha. puruṣasiṁha niṣpāpa yudhiṣṭhira, vidhātur etad ājñā-cakraṁ (rājadharmaḥ) ādikāle pracalitaṁ pūrvavarti-mahāpuruṣāṇāṁ parama-āśrayaṁ ca; tvam api tadanusara. jānāmi ca tvāṁ kṣātra-dharma-mārge samarthaṁ.

Bhishma sprach: „Wird das Kshatriya-Dharma aus Unrecht missachtet, so werden sowohl das Dharma des Handelns als auch das Dharma der Entsagung mitten auf dem Weg abgeschnitten—wie ein Blinder, der auf der Straße zugrunde geht. Dieses Rad des Gebots, seit Anbeginn in Bewegung gesetzt und von den Vornehmsten der Alten getragen, ist die Satzung des Schöpfers—die königliche Pflicht selbst. Wandle auf eben dieser Spur, o Tiger unter den Menschen. Ich kenne dich wohl, o sündloser Yudhishthira: Du bist vollauf fähig, den Pfad des Kshatriya-Dharma zu beschreiten.“

आदिfrom the beginning, originally
आदि:
TypeIndeclinable
Rootआदि
प्रवर्तितेis set in motion / proceeds
प्रवर्तिते:
TypeVerb
Rootप्रवर्तित (√वृत्/√वर्त् + प्र, caus./ppp sense)
FormPresent, Atmanepada, 3, Singular
चक्रेin the wheel/cycle (i.e., in the ordinance/cycle)
चक्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचक्र (न.)
FormNeuter, Locative, Singular
तथाthus, in the same way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
आदि-परायणेin (that which is) devoted to the ancient (i.e., resting on the ancients)
आदि-परायणे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआदि-परायण (न.)
FormNeuter, Locative, Singular
वर्तस्वconduct yourself / follow (it)
वर्तस्व:
TypeVerb
Root√वृत् (वर्तते)
FormImperative, Atmanepada, 2, Singular
पुरुष-व्याघ्रO tiger among men
पुरुष-व्याघ्र:
TypeNoun
Rootपुरुष-व्याघ्र (पुं.)
FormMasculine, Vocative, Singular
संविजानामिI know well / I understand
संविजानामि:
TypeVerb
Rootसम् + √ज्ञा (जानाति)
FormPresent, Parasmaipada, 1, Singular
तेof you / your
ते:
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
अनघO sinless one
अनघ:
TypeNoun
Rootअनघ (पुं.)
FormMasculine, Vocative, Singular

भीष्म उवाच

B
Bhishma
Y
Yudhishthira
V
Vidhata (the Creator/Ordainer)
R
Rājadharma (royal duty as an ordinance/wheel)