Shloka 78
Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)
दण्डेन नीयते चेदं दण्डं नयति वा पुनः । दण्डनीतिरिति ख्याता त्रीललॉकानभिवर्तते,“इस शास्त्रके अनुसार दण्डके द्वारा जगत्का सन्मार्गपर स्थापन किया जाता है अथवा राजा इसके अनुसार प्रजावर्गमें दण्डकी स्थापना करता है; इसलिये यह विद्या दण्डनीतिके नामसे विख्यात है। इसका तीनों लोकोंमें विस्तार होगा
daṇḍena nīyate cedaṃ daṇḍaṃ nayati vā punaḥ | daṇḍanītir iti khyātā trīl lokān abhivartate ||
Bhīṣma sprach: „Durch Strafe (daṇḍa) wird diese Welt gelenkt und auf dem rechten Pfad bewahrt; oder auch: Der König richtet, diesem Lehrsatz folgend, die Strafe unter den Menschen ein. Darum ist diese Disziplin als ‘Daṇḍanīti’ (die Wissenschaft der Herrschaft durch gerechte Strafe) berühmt. Ihr Wirkungsbereich erstreckt sich über alle drei Welten.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Social order is maintained when authority applies daṇḍa (punishment/discipline) in accordance with śāstra; this principled administration of punishment is called daṇḍanīti, a foundational element of rājadharma.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma explains to Yudhiṣṭhira why the science of governance is termed daṇḍanīti: it guides the world by enforcing discipline and enables the king to establish lawful restraint among subjects.