Shloka 6
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
Devanagari script
तत्र चेत् सम्प्रमुह्देत धर्मे राजर्षिसेविते । लोकस्य संस्था न भवेत् सर्व च व्याकुलीभवेत्,प्राचीन राजर्षियोंद्वारा सेवित उस राजधर्ममें यदि राजा मोहवश प्रमाद कर बैठे तो संसारकी व्यवस्था ही बिगड़ जाय और सब लोग दुखी हो जायेँ
Transliteration
tatra cet sampramuhyeta dharme rājarṣi-sevite | lokasya saṃsthā na bhavet sarvaṃ ca vyākulībhavet ||
Translation
Wenn in jener rāja-dharma, die von den königlichen Sehern der Vorzeit bewahrt und geübt wurde, ein König in Verblendung und Nachlässigkeit verfiele, dann würde die Ordnung der Welt selbst zerbrechen, und alle würden in Not und Verwirrung gestürzt.
Word by Word
तत्रthere/in that matter
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
चेत्if
चेत्:
TypeIndeclinable
Rootचेत्
सम्प्रमुह्येतwould become deluded/err
सम्प्रमुह्येत:
TypeVerb
Rootमुह्
FormVidhi-linga, potential/optative, 3, singular, Parasmaipada
धर्मेin dharma (duty/law)
धर्मे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootधर्म
Formmasculine, locative, singular
राजर्षि-सेवितेserved/practised by royal sages
राजर्षि-सेविते:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootराजर्षि-सेवित
Formmasculine, locative, singular
लोकस्यof the world/people
लोकस्य:
TypeNoun
Rootलोक
Formmasculine, genitive, singular
संस्थाorder/established system
संस्था:
Karta
TypeNoun
Rootसंस्था
Formfeminine, nominative, singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
भवेत्would be/come to be
भवेत्:
TypeVerb
Rootभू
FormVidhi-linga, potential/optative, 3, singular, Parasmaipada
सर्वःeveryone/all (people)
सर्वः:
Karta
TypePronoun/Adjective
Rootसर्व
Formmasculine, nominative, singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
व्याकुली-भवेत्would become distressed/agitated
व्याकुली-भवेत्:
TypeVerb
Rootव्याकुली-भू
FormVidhi-linga, potential/optative, 3, singular, Parasmaipada
Speaker
युधिषछिर उवाच
Characters & Entities
Y
YudhiṣṭhiraR
rājarṣis (royal sages/ideal kings)L
loka (the world/people)Verse Rasa (Emotional Essence)
Sandhi Notes