Shloka 45
राजधर्मप्रश्नः — Yudhiṣṭhira’s Inquiry into Rājadharma (Śānti-parva 56)
यथा हि गर्भिणी हित्वा स्वं प्रियं मनसो5नुगम् । गर्भस्य हितमाधत्ते तथा राज्ञाप्पसंशयम्,जैसे गर्भवती स्त्री अपने मनको अच्छे लगने-वाले प्रिय भोजन आदिका भी परित्याग करके केवल गर्भस्थ बालकके हितका ध्यान रखती है, उसी प्रकार धर्मात्मा राजाको भी चाहिये कि नि:संदेह वैसा ही बर्ताव करे। कुरुश्रेष्ठ) राजा अपनेको प्रिय लगनेवाले विषयका परित्याग करके जिसमें सब लोगोंका हित हो वही कार्य करे
yathā hi garbhiṇī hitvā svaṃ priyaṃ manaso'nugam | garbhasya hitam ādhattē tathā rājñā'pi saṃśayam ||
Bhishma sprach: „Wie eine schwangere Frau selbst Speisen und Freuden, die ihr lieb sind, beiseitelegt und sich dem zuwendet, was dem Kind in ihrem Schoß nützt, so soll auch der König — ohne Zögern — das ihm persönlich Angenehme zurückstellen und allein zum Wohle aller handeln.“
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A righteous king must practice self-restraint: he should renounce personal likes and pleasures when they conflict with the common good, and govern with unwavering focus on the welfare of the people.
In Shanti Parva, Bhishma instructs Yudhishthira on rajadharma (the duties of kings). Here he uses a domestic, vivid analogy—pregnancy and maternal care—to emphasize that a ruler must prioritize the dependent (subjects) over his own preferences.